Reports » सूर्यशतकम्

<l>न्यक्कुर्वन्नोषधीशे मुषितरुचि शुचेवौषधी: प्रोषिताभा</l>

<l>आयान्ती किं सुमेरो: सरणिररुणिता पाद्मरागैः परागै-</l>

<l>याति व्यक्तिं पुरस्तादरुणकिसलये प्रत्युष:पारिजाते ।</l>

<l>पाशानाशान्तपालादरुण वरुणतो मा ग्रही: प्रग्रहार्थं</l>

<l>प्रत्युप्तस्तप्तहेमोज्ज्वलरुचिरचल: पद्मरागेण येन</l>

<l>[ श्लोका लोकस्य भूत्यै शतमिति रचिताः श्रीमयूरेण भक्त्या</l>

<lg n="15">
  <l>तन्वाना दिग्वधूनां समधिकमधुरालोकरम्यामवस्था-</l>
  <l>मारूढप्रौढिलेशोत्कलितकपिलिमालंकृतिः केवलैव ।</l>
  <l>उज्जृम्भाम्भोजनेत्रद्युतिनि दिनमुखे किंचिदुद्भिद्यमाना</l>
  <l>श्मश्रुश्रेणीव भासां दिशतु दशशती शर्म घर्मत्विषो वः ॥ १९ ॥</l>
</lg>

<lg n="45">
  <l>प्लुष्टाः पृष्ठेंऽशुपातैरतिनिकटतया दत्तदाहातिरेकै-</l>
  <l>रेकाहाक्रान्तकृत्स्नत्रिदिवपथपृथुश्वासशोषाः श्रमेण ।</l>
  <l>तीव्रोदन्यास्त्वरन्तामहितविहतये सप्तयः सप्तसप्ते -</l>
  <l>रभ्याशाकाशगङ्गाजलसरलगलावाङ्मताग्रानना वः ॥ १९ ॥</l>
</lg>

<lg n="58">
  <l>वज्रिञ्जातं विकासीक्षणकमलवनं भासि नाभासि वह्ने</l>
  <l>तातं नत्वाश्वपार्श्वान्नय यम महिषं राक्षसा वीक्षिताः स्थ ।</l>
  <l>सप्तीन्सिञ्च प्रचेतः पवन भज जवं वित्तपावेदितस्त्वं</l>
  <l>वन्दे शर्वेति जल्पन्प्रतिदिशमधिपान्पातु पूष्णोऽग्रणीर्वः ॥ १८ ॥</l>
</lg>

<lg n="2">
  <l>भक्तिप्रदाय दातुं मुकुलपुटकुटीकोटरक्रोडलीनां</l>
  <l>लक्ष्मीमाक्रष्टुकामा इव कमलवनोद्धाटनं कुर्वते ये ।</l>
  <l>कालाकारान्धकाराननपतितजगत्साध्वसध्वंसकल्याः</l>
  <l>कल्याणं वः क्रियासुः किसलयरुचयस्ते करा भास्करस्य ॥ २ ॥</l>
</lg>

<lg n="7">
  <l>बिभ्राणा वामनत्वं प्रथममथ तथैवांशवः प्रांशवो वः</l>
  <l>क्रान्ताकाशान्तरालास्तदनु दशदिशः पूरयन्तस्ततोऽपि ।</l>
  <l>ध्वान्तादाच्छिद्य देवद्विष इव बलितो विश्वमाश्वनुवानाः</l>
  <l>कृच्छ्राण्युच्छ्रायहेलोपहसितहरयो हारिदश्वा हरन्तु ॥ ७ ॥</l>
</lg>

<lg n="8">
  <l>उद्गाटेनारुणिम्रा विदधति बहुलं येऽरुणस्यारुणत्वं</l>
  <l>मूर्धोद्धूतौ खलीनक्षतरुधिररुचो ये रथाश्वाननेषु ।</l>
  <l>शैलानां शेखरत्वं श्रितशिखरिशिखास्तन्वते ये दिशतु</l>
  <l>प्रेङ्खन्तः खे खरांशोः खचितदिनमुखास्ते मयूखाः सुखं वः ॥ ८ ॥</l>
</lg>

<lg n="10">
  <l>बन्धध्वंसैकहेतुं शिरसि नतिरसाबद्धसंध्याञ्जलीनां</l>
  <l>लोकानां ये प्रबोधं विदधति विपुलाम्भोजखण्डाशयेव ।</l>
  <l>युष्माकं ते स्वचित्तप्रथितष्टथुतरप्रायार्थनाकल्पवृक्षाः</l>
  <l>कल्पन्तां निर्विकल्पं दिनकरकिरणाः केतवः कल्मषस्य ॥ १० ॥</l>
</lg>

<lg n="16">
  <l>मौलीन्दोर्मैष मोषीद्द्यु तिमिति वृषभाङ्केन यः शङ्किनेव</l>
  <l>प्रत्यग्रोद्धाटिताम्भोरुहकुहरगुहासुस्थितेनेव धात्रा ।</l>
  <l>कृष्णेन ध्वान्तकृष्णस्वतनुपरिभवत्रस्नेुनेव स्तुतोऽलं</l>
  <l>त्राणाय स्तात्तनीयानपि तिमिररिपोः स त्विषामुद्गमो वः ॥ १६ ॥</l>
</lg>

<lg n="22">
  <l>क्ष्मां क्षेपीयः क्षपाम्भःशिशिरतरजलस्पर्शतर्षादृतेव</l>
  <l>द्रागाशा नेतुमाशाद्विरदकरसरःपुष्कराणीव बोधम् ।</l>
  <l>प्रातः प्रोल्लङ्घ्य विष्णोः पदमपि घृणयेवातिवेगाद्दवीय-</l>
  <l>स्युद्दामं द्योतमाना दहतु दिनपतेर्दुर्निमित्तं द्युतिर्वः ॥ २२ ॥</l>
</lg>

<lg n="24">
  <l>निःशेषाशावपूरप्रवणगुरुगुणश्लाघनीयस्वरूपा</l>
  <l>पर्याप्तं नोदयादौ दिनगमसमयोप्लवेऽप्युन्नतैव ।</l>
  <l>अत्यन्तं यानभिज्ञा क्षणमपि तमसा साकमेकत्र वस्तुं</l>
  <l>ब्रध्नस्येद्धा रुचिर्वो रुचिरिव रुचितस्याप्तये वस्तुनोऽस्तु ॥ २४ ॥</l>
</lg>

<lg n="26">
  <l>ज्योत्स्नांशाकर्षपाण्डुद्युति तिमिरमषीशेषकल्माषमीष-</l>
  <l>ज्जृम्भोद्भूतेन पिङ्गं सरसिजरजसा संध्यया शोणशोचिः ।</l>
  <l>प्रातः प्रारम्भकाले सकलमपि जगच्चित्रमुन्मीलयन्ती</l>
  <l>कान्तिस्तीक्ष्णत्विषोऽक्ष्णां मुदमुपनयतात्तूलिकेवातुलां वः ॥ २६ ॥</l>
</lg>

<lg n="36">
  <l>गन्धर्वैर्गद्यपद्यव्यतिकरितवचोहृद्यमातोद्यवाद्यै-</l>
  <l>राद्यैर्यो नारदाद्यैर्मुनिभिरभिनुतो वेदवेद्यैर्विभिद्य ।</l>
  <l>आसाद्यापद्यते यं पुनरपि च जगद्यौवनं सद्य उद्य-</l>
  <l>न्नुद्द्योतो द्योतितद्यौर्द्यतु दिवसकृतोऽसाववद्यानि वोऽद्य ॥ ३६ ॥</l>
</lg>

<lg n="42">
  <l>अस्ताद्रीशोत्तमाङ्गे श्रितशशिनि तमःकालकूटे निपीते</l>
  <l>याति व्यक्तिं पुरस्तादरुणकिसलये प्रत्युष:पारिजाते ।</l>
  <l>उद्यन्त्यारक्तपीताम्बरविशदतरोद्वीक्षिता तीक्ष्णभानो-</l>
  <l>र्लक्ष्मीर्लक्ष्मीरिवास्तु स्फुटकमलपुटापाश्रया श्रेयसे वः ॥ ४२ ॥</l>
</lg>

<lg n="44">
  <l>रक्षन्त्वक्षुण्णहेमोपलपटलमलं लाघवादुत्पतन्तः</l>
  <l>पातङ्गाः पङ्ग्वज्ञाजितपवनजवा वाजिनस्ते जगन्ति ।</l>
  <l>येषां वीतान्यचिह्नोन्नयमपि वहतां मार्गमाख्याति मेरा-</l>
  <l>वुद्यन्नुद्दामदीप्तिर्द्युमणिमणिशिलावेदिकाजातवेदाः ॥ ४४ ॥</l>
</lg>

<lg n="46">
  <l>मत्वान्यान्पार्श्वतोऽश्वान्स्फटिकतटदृषदृृष्टदेहा द्रवन्ती</l>
  <l>व्यस्तेऽहन्यस्तसंध्येयमिति मृदुपंदा पद्मरागोपलेषु ।</l>
  <l>सादृश्यादृश्यमूर्तिर्मरकतकटके क्लिष्टसूृता सुमेरो-</l>
  <l>मूर्धन्यावृत्तिलब्धध्रुवगतिरवतु ब्रघ्नवाहावलिर्वः ॥ ४६ ॥</l>
</lg>

<lg n="48">
  <l>मार्गोपान्ते सुमेरोर्नुवति कृतनतौ नाकधाम्नां निकाये</l>
  <l>वीक्ष्य त्रीडानतानां प्रतिकुहरमुखं किंनरीणां मुखानि ।</l>
  <l>सूतेऽसूयत्यपीषज्जडगति वहतां कंधराधैर्वलद्भि-</l>
  <l>र्वाहानां व्यस्यताद्वः सममसमहरेर्हेषितं कल्मषाणि ॥ ४८ ॥</l>
</lg>

<lg n="50">
  <l>प्रातःशैलाग्ररङ्गे रजनिजवनिकापायसंलक्ष्यलक्ष्मी-</l>
  <l>र्विक्षिप्यापूर्वपुष्पाञ्जलिमुड्डुनिकरं सूत्रधारायमाणः ।</l>
  <l>यामेष्वङ्केष्विवाह्नः कृतरुचिषु चतुर्ष्वेव जातप्रतिष्ठा-</l>
  <l>मव्यात्प्रस्तावयन्वो जगदटनमहानाटिकां सूर्यसूतः ॥ ५० ॥</l>
</lg>

<lg n="53">
  <l>मुञ्चन्रश्मीन्दिनादौ दिनगमसमये संहरंश्च स्वतन्त्र-</l>
  <l>स्तोत्रप्रख्यातवीर्योऽविरतहरिपदाक्रान्तिबद्धाभियोगः ।</l>
  <l>कालोत्कर्षाल्लघुत्वं प्रसभमधिपतौ योजयन्यो द्विजानां</l>
  <l>सेवाप्रीतेन पूष्णात्मसम इव कृतस्त्रायतां सोऽरुणो वः ॥ ५३ ॥</l>
</lg>

<lg n="57">
  <l>नीत्वाश्वान्सप्त कक्षा इव नियमवशं वेत्रकल्पप्रतोद -</l>
  <l>स्तूर्णं ध्वान्तस्य राशावितरजन इवोत्सारिते दूरभाजि ।</l>
  <l>पूर्वं प्रष्ठो रथस्य क्षितिभृदधिपतीन्दर्शयंस्त्रायतां व-</l>
  <l>स्त्रैलोक्यास्थानदानोद्यतदिवसपतेः प्राक्प्रतीहारपालः ॥ ५७ ॥</l>
</lg>

<lg n="64">
  <l>योक्रीभूतान्युगस्य ग्रसितुमिव पुरो दन्दशकान्दधानो</l>
  <l>द्वेधाव्यस्ताम्बुवाहावलिविहितबृहत्पक्षविक्षेपशोभः ।</l>
  <l>सावित्रः स्यन्दनोऽसौ निरतिशयरयप्रीणितानूरुरेनः-</l>
  <l>क्षेपीयो वो गरुत्मानिव हरतु हरीच्छाविधेयप्रचारः ॥ ६४ ॥</l>
</lg>

<lg n="65">
  <l>एकाहेनैव दीर्घां त्रिभुवनपदवीं लङ्घयन्यो लविष्ठः</l>
  <l>पृष्ठे मेरोर्गरीयान्दलितमणिदृषविषि पिंषञ्शिरांसि ।</l>
  <l>सर्वस्यैवोपरिष्टादथ च पुनरधस्तादिवास्ताद्रिमूर्ध्नि</l>
  <l>ब्रघ्नस्याव्यात्स एवं दुरधिगमपरिस्पन्दनः स्यन्दनो वः ॥ ६५ ॥</l>
</lg>

<lg n="66">
  <l>धूर्ध्वस्ताग्र्यग्रहाणि ध्वजपटपवनान्दोलितेन्दूनि दूरं</l>
  <l>राहौ ग्रासाभिलाषादनुसरति पुनर्दत्तचक्रव्यथानि ।</l>
  <l>श्रान्ताश्वश्वासहेलाधुतविबुधधुननिर्झराम्भांसि भद्रं</l>
  <l>देयासुर्वो दवीयो दिवि दिवसपतेः स्यन्दनप्रस्थितानि ॥ ६६ ॥</l>
</lg>

<lg n="73">
  <l>यज्ज्यायो बीजमह्नामपहततिमिरं चक्षुषामञ्जनं य-</l>
  <l>द्दूरं यन्मुक्तिभाजां यदखिलभुवनज्योतिषामेकमोकः ।</l>
  <l>यद्वृष्ट्यम्भोनिधानं धरणिरससुधापानपात्रं महद्य-</l>
  <l>द्दिश्यादीशस्य भासां तदविकलमलं मङ्गलं मण्डलं वः ॥ ७३ ॥</l>
</lg>

<lg n="74">
  <l>वेलावर्धिष्णु सिन्धोः पय इव खमिवार्धोद्गताग्र्यग्रहोडु</l>
  <l>स्तोकोद्भिन्नस्य चिहप्रसवमिव मधोरास्यमस्यन्मनांसि ।</l>
  <l>प्रातः पूष्णोऽशुभानि प्रशमयतु शिरःशेखरीभूतमद्रेः</l>
  <l>पौरस्त्यस्योद्गभस्तिस्तिमिततमतमःखण्डनं मण्डलं वः ॥ ७४ ॥</l>
</lg>

<lg n="75">
  <l>प्रत्युप्तस्तप्तहेमोज्ज्वलरुचिरचल: पद्मरागेण येन</l>
  <l>ज्यायः किंजल्कपुञ्जो यदलिकुलशितेरम्बरेन्दीवरस्य ।</l>
  <l>कालव्यालस्य चिह्नं महिततममहोमूर्ध्नि रत्नं महद्य-</l>
  <l>द्दीप्तांशोः प्रातरव्यात्तदविकलजगन्मण्डनं मण्डलं वः ॥ ७५ ॥</l>
</lg>

<lg n="76">
  <l>कस्त्राता तारकाणां पतति तनुरवश्यायबिन्दुर्यथेन्दु-</l>
  <l>विद्राणा दृक्स्मरारेरुरसि मुररिपोः कौस्तुभो नोद्गभस्तिः ।</l>
  <l>वह्नेः सापह्नवेव द्युतिरुदयगते यत्र तन्मण्डलं वो</l>
  <l>मार्तण्डीयं पुनीताद्दिवि भुवि च तमांसीव मुष्णन्महांसि ॥ ७६ ॥</l>
</lg>

<lg n="80">
  <l>चक्षुर्दक्षद्विषो यर्न् तु दहति पुरः पूरयत्येव कामं</l>
  <l>नास्तं जुष्टं मरुद्भिर्यदिह नियमिनां यानपात्रं भवाब्धौ ।</l>
  <l>यद्वीतश्रान्ति शश्वद्भद्रमदपि जगतां भ्रान्तिमभ्रान्ति हन्ति</l>
  <l>ब्रध्नस्याव्याद्विरुद्धक्रियमथ च हिताधायि तन्मण्डलं वः ॥ ८० ॥</l>
</lg>

<lg n="86">
  <l>क्रामँल्लोलोऽपि लोकाँस्तदुपकृतिकृतावाश्रितः स्थैर्यकोटिं</l>
  <l>नृृणां दृष्टिं विजिह्मां विदधदपि करोत्यन्तरत्यन्तभद्राम् ।</l>
  <l>यस्तापस्यापि हेतुर्भवति नियमिनामेकनिर्वाणदायी</l>
  <l>भूयात्स प्रागवस्थाधिकतरपरिणामोदयोऽर्कः श्रिये वः ॥ ८६ ॥</l>
</lg>

<lg n="87">
  <l>व्यापन्नर्तुर्न कालो व्यभिचरति फलं नौषधीर्वृष्टिरिष्टा</l>
  <l>नेष्टैस्तृप्यन्ति देवा नहि वहति मरुन्निर्मलाभानि भानि ।</l>
  <l>आशाः शान्ता न भिन्दत्यवधिमुदधयो बिभ्रति क्ष्माभृतः क्ष्मां</l>
  <l>यस्मिंस्त्रैलोक्यमेवं न चलति तपति तात्स सूर्यः श्रिये वः ॥ ८७ ॥</l>
</lg>

<lg n="91">
  <l>भूमिं धाम्नोऽभिवृष्ट्या जगति जलमयीं पावनीं संस्मृताव-</l>
  <l>प्याग्नेयीं दाहशक्त्या मुहुरपि यजमानां यथाप्रार्थितार्यैः ।</l>
  <l>लीनामाकाश एवामृतकरघटितां ध्वान्तपक्षस्य पर्व-</l>
  <l>ण्येवं सूर्योऽष्टभेदां भव इव भवतः पातु बिभ्रत्स्वमूर्तिम् ॥ ९१ ॥</l>
</lg>

<lg n="95">
  <l>तीर्थानि व्यर्थकानि हृदनदसरसीनिर्झराम्भोजिनीनां</l>
  <l>नोदन्वन्तो नुदन्ति प्रतिभयमशुभं श्वभ्रपातानुबन्धि ।</l>
  <l>आपो नाकापगाया अपि कलुषमुषो मज्जतां नैव यत्र</l>
  <l>त्रातुं यातेऽन्यलोकान्स दिशतु दिवसस्यैकहेतुर्हितं वः ॥ ९५ ॥</l>
</lg>

<lg n="97">
  <l>द्वीपे योऽस्ताचलोऽस्मिन्भवति खलु स एवापरत्रोदयाद्रि-</l>
  <l>र्या यामिन्युज्ज्वलेन्दुद्युतिरिह दिवसोऽन्यत्र तीव्रातपः सः ।</l>
  <l>यद्वश्यौ देशकालाविति नियमयतो नो तु यं देशकाला-</l>
  <l>वव्यात्स स्वप्रभुत्वाहितभुवनहितो हेतुरह्नामिनो वः ॥ ९७ ॥</l>
</lg>