Reports » saundaranandam

<teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
    <titleStmt>
      <title>Saundarānanda</title>
      <author>Aśvaghoṣa</author>
      <respStmt>
        <resp>data entry</resp>
        <name>n.n.</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>contribution to GRETIL</resp>
        <name>n.n.</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
        <name>Reinhold Grünendahl</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
        <name>Maximilian Mehner</name>
      </respStmt>
    </titleStmt>
    <publicationStmt>
      <publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
      <availability>
        <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact the GRETIL management a

<l>सर्वधर्मा हि धर्मज्ञ नियमाच्x छन्दहेतवः ॥ ३१ ॥</l>

<l>एवं हि चित्तं प्रशमं न याति [न वह्रि] ना वह्निर् इवेर्यमाणः</l>

<lg xml:id="Saund.1.1" n="1.2">
  <l>गौतमः कपिलो नाम मुनि धर्मभृतां वरः ।</l>
  <l>बभूव तपसि श्रान्तः काक्षीवान् इव गौतमः ॥ १ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.2" n="1.3">
  <l>अशिश्रियद् यः सततं दीप्तं काश्यपवत् तपः ।</l>
  <l>आशिश्राय च तद्वृद्धौ सिद्धिम् काश्यपवत् पराम् ॥ २ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.3" n="1.4">
  <l>हविःषु यश् च स्वात्मार्थं गाम् अधुक्षद् वसिष्ठवत् ।</l>
  <l>तपःशिष्टेषु च शिष्येषु गाम् अधुक्षद् वसिष्ठवत् ॥ ३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.4" n="1.5">
  <l>माहात्म्याद् दीर्घतपसो यो द्वितीय इवाभवत् ।</l>
  <l>तृतीय इव यश् चाभूत् कायाङ्गिरसयोर् धिया ॥ ४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.5" n="1.6">
  <l>तस्य विस्तीर्णतपसः पार्श्वे हिमवतः शुभे ।</l>
  <l>क्षेत्रं चायतनं चैव तपसाम् आश्रमोऽभवत् ॥ ५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.6" n="1.7">
  <l>चारुवीरुत्तरुवनः प्रस्निग्धमृदुशाद्वलः ।</l>
  <l>हविर्धूमवितानेन यः सदाभ्र इवाबभौ ॥ ६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.7" n="1.8">
  <l>मृदुभिः सैकतैः स्निग्धैः केसरातरपाण्डुभिः ।</l>
  <l>भूमिभागैर् असंकीर्णैः साङ्गराग इवाभवत् ॥ ७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.8" n="1.9">
  <l>शुचिभिस् तीर्थसंख्यातैः पावनैर् भावनैर् अपि ।</l>
  <l>बन्धुमान् इव यस् तस्थौ सरोभिः ससरओरुहैः ॥ ८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.9" n="1.10">
  <l>पर्याप्तफलपुष्पाभिः सर्वतो वनराजिभिः ।</l>
  <l>शुशुभे ववृधे चैव नरः साधनवान् इव ॥ ९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.10" n="1.11">
  <l>नीवारफलसंतुष्टैः स्वस्थैः शान्तैर् अनुत्सुकैः ।</l>
  <l>अकीर्णोऽपि तपोभृधिभिः शून्यशून्य इवाभवत् ॥ १० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.11" n="1.12">
  <l>अग्नीनां हूयमानानां शिखिना कूजताम् अपि ।</l>
  <l>तीर्थानां चाभिषेकेषु शुश्रुवे यत्र निस्वनः ॥ ११ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.12" n="1.13">
  <l>विरेजुर् हरिणा यत्र सुप्ता मेध्यासु वेदिषु ।</l>
  <l>सलाजैर् माधवीपुष्पैर् उपहाराः कृता इव ॥ १२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.13" n="1.14">
  <l>अपि क्षुद्रमृगा यत्र सान्ताश् चेरुः समं मृगैः ।</l>
  <l>शरञ्येभ्यस् तपस्विभ्यो विनयङ् शिक्षिता इव ॥ १३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.14" n="1.15">
  <l>संदिग्धेऽप्य् अपुनर्भावे विदुध्हेष्व् आगमेष्व् अपि ।</l>
  <l>प्रत्यक्षिण इवाकुर्वंस् तपो यत्र तपोधनाः ॥ १४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.15" n="1.16">
  <l>यत्र स्म मीयते ब्रह्म कैश् चित् कैश् चिन् न मीयते ।</l>
  <l>काले निमीयते सोमो न चाकाले प्रमीयते ॥ १५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.17" n="1.18">
  <l>श्राम्यन्तो मुनयो यत्र स्वर्गायोद्युक्तचेतसः ।</l>
  <l>तपोरागेण धर्मस्य विलोपम् इव चक्रिरे ॥ १७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.18" n="1.19">
  <l>अथ तेजविसदनं तपःक्षेत्रं तम् आश्रमम् ।</l>
  <l>केचिद् इक्ष्वाकवो जग्मू राजपुत्रा विवत्सवः ॥ १८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.19" n="1.20">
  <l>सुवर्णस्तम्भवर्ष्माणः सिंहोरस्का महाभुजाः ।</l>
  <l>पात्रं शब्दस्य महतः श्रियां च विनयस्य च ॥ १९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.20" n="1.21">
  <l>अर्हरूपा ह्य् अनर्हस्य महात्मानश् चलात्मनः ।</l>
  <l>प्राज्ञाः प्रज्ञाविमुक्तस्य भ्रातृयस्य यवीयसः ॥ २० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.39" n="9.38">
  <l>यथा प्ररोहन्ति तृणान्य् अयत्नतः क्षितौ प्रयत्नात् तु भव्न्ति शालयः ।</l>
  <l>तथैव दुःखानि तृञान्य् अयत्नतः क्षितौ प्र्यत्नात् तु भवन्ति वा न वा ॥ ३९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.40" n="9.39">
  <l>शरीरम् आर्तं परिकर्षतश् चलं न चास्ति किं चित् परमार्थतः सुखम् ।</l>
  <l>सुखं हि दुःखप्रतिकारसेवया स्थिते च दुःखे तनुनि व्यस्वस्यति ॥ ४० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.41" n="9.40">
  <l>यथानपेक्ष्याग्र्यम् अपीसितं सुखं प्रबाधते दुःखम् उपेतम् अण्व् अपि ।</l>
  <l>तथानपेक्ष्यात्मनि दुःखम् आगतं न विद्यते किं चन कस्य चित् सुखम् ॥ ४१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.42" n="9.41">
  <l>शरीरम् ईदृग्भहुदुःखम् अध्रुवं फलानुरोधाह् अथ नावगच्छसि ।</l>
  <l>द्रवत् फलेभ्यो धृतिरश्मिभिर् मनो निगृह्यतां गौर् इव शस्यलालसा ॥ ४२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.43" n="9.42">
  <l>न कामभोगा हि भवन्ति तृप्तये हवींषि दीप्तस्य विभावसोर् इव ।</l>
  <l>यथा यथा कामसुखेषु वर्तते तथा तथेच्छा विषयेषु वर्धते ॥ ४३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.44" n="9.43">
  <l>यथा च कुष्ठव्यसनेन दुःखितः प्रतापनान् नैव शमं निगच्छति ।</l>
  <l>तथेन्द्रियार्थेष्व् अजितेन्द्रियश् चरन् न कामभोगैर् उपशान्तिम् ऋच्छति ॥ ४४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.45" n="9.44">
  <l>यथा हि भैषज्यसुखाभिकाङ्क्षया भजेत रोगान् न भजेत तत्क्षमम् ।</l>
  <l>तथा शरीरे बहुदुःखभाजने रमेत मोहाद् विषयाभिकाङ्क्षया ॥ ४५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.46" n="9.45">
  <l>अनर्थकामः पुरुषस्य यो जनः स तस्य शत्रुः किल तेन कर्मणा ।</l>
  <l>अनर्थमूला विषयाश् च केवला ननु प्रहेया विषमा यथारयः ॥ ४६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.47" n="9.46">
  <l>इहैव भूत्वा रिपवो वधात्मकाः प्रयान्ति काले पुरुषस्य मित्रताम् ।</l>
  <l>परत्र चैवेह च दुःखहेतवो भवन्ति कामा न तु कस्य चिच् छिवाः ॥ ४७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.48" n="9.47">
  <l>यथोपयुक्तं रसवर्णगन्धवद् वधाय किंपाकफलं न पुष्टये ।</l>
  <l>निषेव्यमाणा विषयाश् चलात्मनो भवन्त्य् अनर्थाय तथा न भूतये ॥ ४८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.49" n="9.48">
  <l>तत् एतद् आज्ञाय विपाप्मनात्मना विमोक्षधर्माद्युपसंहितं हितम् ।</l>
  <l>जुषस्व मे सज्जनसंमतं मतं प्रचक्ष्व वा निश्चयम् उद्गिरन् गिरम् ॥ ४९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.50" n="9.49">
  <l>इति हितम् अपि बह्व् अपीदम् उक्तः श्रुतमहता श्रमणेन तेन नन्दः ।</l>
  <l>न धृतिम् उपययौ न शर्म लेभे द्विरद इवातिमदो मदान्धचेताः ॥ ५० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.9.51" n="9.50">
  <l>नन्दस्य भावम् अवगम्य ततः स भिक्षुः पारिप्लवं गृहसुखाभिमुखं न धर्मे ।</l>
  <l>सत्त्वाशयानुशयभावपर्क्षकाय बुद्धाय तत्त्वदिउषे कथयां चकार ॥ ५१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.32" n="17.31">
  <l>यो हि प्रवृत्तिं नियताम् अवैति नैवान्यहेतोर् इह नाप्य् अहेतोः ।</l>
  <l>प्रतीत्य तत् तत् समवैति तत् तत् स नैष्ठिकं पश्यति यश् च धर्मम् ।</l>
  <l>तस्योपदेष्टारम् अथार्यवर्यं स प्रेक्षते बुद्धम् अवाप्तचक्षुङ् ॥ ३२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.33" n="17.32">
  <l>यथोपदेशेन शिवेन मुक्तो रोगाद् अरोगो भिषजं कृतज्ञः ।</l>
  <l>अनुस्मरन् पश्यति चित्तदृष्ट्या मैत्र्या च शास्त्रज्ञतया च तुष्टः ॥ ३३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.34" n="17.33">
  <l>आर्येण मार्गेण तथैव मुक्तस् तथागतं तत्त्वविद् आर्यतत्त्वः ।</l>
  <l>अनुस्मरन् पश्यति कायसाक्षी मैत्र्या च सर्वज्ञतया च तुष्टः ॥ ३४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.35" n="17.34">
  <l>स नाशकैर् दृष्टिगतैर् विमुक्तः पर्यन्तम् आलोक्य पुनर्भवस्य ।</l>
  <l>भक्त्वा घृणां क्लेशविजृम्भितेषु मृत्योर् न तत्रास न दुर्गतिभ्यः ॥ ३५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.36" n="17.35">
  <l>त्वक्स्नायुमेदोर्दुहिरास्थिमांसकेशादिनामेध्यगणेन पूर्णम् ।</l>
  <l>ततः स कायं समवेक्षमाणः सारं विचिन्त्याण्व् अपि नोपलेभे ॥ ३६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.37" n="17.36">
  <l>स कामरागप्रतिघौ स्थिरात्मा तेनैव योगेन तनू चकार ।</l>
  <l>कृत्वा महोरस्कतनुस् तनू तौ प्राप द्वितीयं फलम् आर्यधर्मे ॥ ३७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.38" n="17.37">
  <l>स लोभचापं परिकल्पबाणं रागं महावैरिणम् अल्पशेषम् ।</l>
  <l>कायस्वभावाधिगतैर् बिभेद योगायुधास्त्रैर् अशुभापृषत्कैः ॥ ३८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.39" n="17.38">
  <l>द्वेषायुधं क्रोधविकीर्णबाणं व्यापादम् अन्तःप्रसवं सपत्नम् ।</l>
  <l>मैत्रीपृषत्कैर् धृतितूणसंस्थैः क्षमाधनुर्ज्याविसृतैर् जघान ॥ ३९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.40" n="17.39">
  <l>मूलान्य् अथ त्रीण्य् आसुधस्य वीरस् त्रिभिर् विमोक्षायतनैश् चकर्त ।</l>
  <l>चमूमुखस्थान् धृतकार्मुकांस् त्रीन् अरीन् इवारिस् त्रिभिर् आयसाग्रैः ॥ ४० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.41" n="17.40">
  <l>स कामधातोः सम्तिक्रमाय पार्ष्णिग्रहांस् तान् अभिभूय शत्रून् ।</l>
  <l>योगाद् अनागामिफलं प्रपद्य द्वारीव निर्वाञपुरस्य तस्थौ ॥ ४१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.42" n="17.41">
  <l>कामैर् विकितं मलिनैश् च धर्मैर् वितर्कवच् चापि विचारवच् च ।</l>
  <l>विवेकजं प्रीतिसुखोपपन्नं ध्यानं ततः स प्रथमं प्रपेदे ॥ ४२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.43" n="17.42">
  <l>कामाग्निधाहेन स विप्रमुक्तो ह्लादं परं ध्यानसुखाद् अवाप ।</l>
  <l>सुखं विगाह्याप्स्व् इव घर्मखिन्नः प्राप्येव चार्थं चिपुलं दरिद्रः ॥ ४३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.44" n="17.43">
  <l>तत्रापि तद्धर्मगतान् वितर्कान् गुणागुणे च प्रसृतान् विचारान् ।</l>
  <l>बुद्ध्वा मनःक्षोभकरान् अशान्तांस् तद्विप्रयोगाय मतिं चकार ॥ ४४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.45" n="17.44">
  <l>क्षोभं प्रकुर्वन्ति यथोर्मयो हि धीरप्रसन्नाम्बुवहस्य सिन्धोः ।</l>
  <l>एकाग्रभूतस्य तह्तोर्मिभूताश् चित्ताम्भसः क्षोभकरा वितर्काः ॥ ४५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.46" n="17.45">
  <l>खिन्नस्य सुप्तस्य च निर्वृतस्य बाधं यथा संजनयन्ति शब्दाः ।</l>
  <l>अध्यात्मम् ऐकाग्र्यम् उपागतस्य भवन्ति बाधाय तथा वितर्काः ॥ ४६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.47" n="17.46">
  <l>अथावितर्कं क्रमशोऽविचारम् एकाग्रभावान् मनसः प्रसन्नम् ।</l>
  <l>समाधिजं प्रीत्सुखं द्वितीयं ध्यानं तद् आध्यात्मशिवं स दध्यौ ॥ ४७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.48" n="17.47">
  <l>तद् ध्यानम् आगम्य च चित्तमौनं लेभे परां प्रीतिम् अलब्धपूर्वाम् ।</l>
  <l>प्रीतौ तु तत्रापि स दोषदर्शी यथा वितर्केष्व् अभवत् तथैव ॥ ४८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.49" n="17.48">
  <l>प्रीतिः परा वस्तुनि यत्र यस्य विपर्ययात् तस्य हि तर दुःखम् ।</l>
  <l>प्रीताव् अतः प्रेक्ष्य स तत्र दोषान् प्रीतिक्षये योगम् उपारुरोह ॥ ४९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.50" n="17.49">
  <l>प्रीतेद्र् विरागात् सुखम् आर्यजुष्टं कायेन विन्दन्न् अथ संप्रजानन् ।</l>
  <l>उपेक्षकः स स्मृतिमान् व्यहार्षीद् ध्यानं तृतीयं प्रतिलभ्य धीरः ॥ ५० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.51" n="17.50">
  <l>यस्मात् परं तत्र सुखं सुखेभ्यस् ततः परं नास्ति सुखप्रवृत्तिः ।</l>
  <l>तस्माद् बभाषे शुभकृत्स्नभूमिं परापरज्ञः परमेति मैत्र्या ॥ ५१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.52" n="17.51">
  <l>ध्यानेऽपि तत्राथ ददर्श दोषं मेने परं शान्तम् अनिञ्जम् एव ।</l>
  <l>आभोगतोऽपीञ्जयति स्म तस्य चित्तं प्रवृत्तं सुखम् इत्य् अजस्रम् ॥ ५२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.53" n="17.52">
  <l>यत्रेञ्जितं स्पन्दितम् अस्ति तत्र यत्रास्ति च स्पन्दितम् अस्ति दुःखम् ।</l>
  <l>यस्माद् अतस् तत् सुखम् इञ्जकत्वात् प्रशान्तिकामा यतयस् त्यजन्ति ॥ ५३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.54" n="17.53">
  <l>अथ प्रहाणात् सुखदुःखयोश् च मनोविकारस्य च पूर्वम् एव ।</l>
  <l>दध्याव् उपेक्षामृतिमद् विशुद्धं ध्यानं तथादुःखसुखं चतुर्थम् ॥ ५४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.55" n="17.54">
  <l>यस्मात् तु तस्मिन् न सुखं न दुःखं ज्ञानं च तत्रास्ति तद् अर्थचारि ।</l>
  <l>तस्माद् उपेक्षास्मृतिपारिशुद्धिर् निरुच्यते ध्यानविधौ चतुर्थे ॥ ५५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.56" n="17.55">
  <l>ध्यानं स निश्रित्य ततश् चतुर्थम् अर्हत्त्वलाभाय मतिं चकार ।</l>
  <l>संधाय मैत्रं बलवन्तम् आर्यं राजेव देशान् अजितान् जिगीषुः ॥ ५६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.57" n="17.56">
  <l>चिच्छेद कार्त्स्न्येन ततः स पञ्च प्रज्ञासिना भावनयेरितेन ।</l>
  <l>ऊर्ध्वङ्गमान्य् उत्तमबन्धनानि संयोजनान्य् उत्तमबन्धनानि ॥ ५७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.58" n="17.57">
  <l>बोध्यङ्गनागैर् अपि सप्तभिः स सप्तैव चित्तानुशयान् ममर्द ।</l>
  <l>द्वीपान् इवोपस्थितविप्रणाशान् कालो ग्रहैः सप्तभिर् एव सप्त ॥ ५८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.59" n="17.58">
  <l>अग्निद्रुमाज्याम्बुषु या हि वृत्तिः कवन्धवाव्यग्निदिवाकराणाम् ।</l>
  <l>दोषेषु तां वृत्तिम् इयाय नन्दो निर्वापणोत्पाटनदाहशोषैः ॥ ५९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.60" n="17.59">
  <l>इति त्रिवेगं त्रिझषं त्रिवीचम् एकाम्भसं पञ्चरयं द्विकूलम् ।</l>
  <l>द्विग्राहम् अष्टाङ्गवता प्लवेन दुःखार्णवं चुस्तरम् उत्ततार ॥ ६० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.61" n="17.60">
  <l>अर्हत्त्वम् आसाद्य स सत्क्रियार्हो निरुत्सुको निष्प्रणयो निराशः ।</l>
  <l>विभीर् विषुग् वीतमदो विरागः स एव धृत्यान्य इवाबभासे ॥ ६१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.62" n="17.61">
  <l>भ्रातुश् च शास्तुश् च तयानुशिष्ट्या नन्दस् ततः स्वेन च विक्रमेण ।</l>
  <l>प्रशान्तचेताः परिपूर्णकार्यो वाणीम् इमाम् आत्मगतां जगाद ॥ ६२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.63" n="17.62">
  <l>नमोऽस्तु तस्मै सुगताय येन हितैषिणा मे करुणत्मकेन ।</l>
  <l>बहूनि दुःखान्य् अपवर्तितानि सुखानि भूयांस्य् उपसंहृतानि ॥ ६३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.64" n="17.63">
  <l>अहं ह्य् अनार्येण शरीरजेन दुःखात्मके वर्त्मनि कृष्यमाणः ।</l>
  <l>निवर्तितस् तद्वचनाङ्कुषेन दर्पान्वितो नाग इवाङ्कुशेन ॥ ६४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.65" n="17.64">
  <l>तस्याज्ञया कारुणिकस्य शास्तुर् हृदिस्थम् उत्पाट्य हि रागशल्यम् ।</l>
  <l>अद्यैव तावत् सुमहत् सुखं मे सर्वक्षये किं बत निर्वृतस्य ॥ ६५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.66" n="17.65">
  <l>निर्वाप्य कामाग्निम् अहं हि दीप्तं धृत्यम्बुना पावकम् अम्बुनेव ।</l>
  <l>ह्लादं परं सांप्रतम् आगतोऽस्मि शीतं ह्रदं घर्म इवावतीर्णः ॥ ६६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.67" n="17.66">
  <l>न मे प्रियं किं चन नाप्रियं मे न मेऽनुरोधोऽस्ति कुतो विरोधः ।</l>
  <l>तयोर् अभावात् सुखितोऽस्मि सद्यो हिमातपाभ्याम् इव विप्रमुक्तः ॥ ६७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.68" n="17.67">
  <l>महाभयात् क्षेमम् इवोपलभ्य महावरोधाद् इव विप्रमोक्षम् ।</l>
  <l>महार्णवात् पारम् इवाप्लवः सन् भीमान्धकाराद् इव च प्रकाशम् ॥ ६८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.69" n="17.68">
  <l>रोगाद् इवारोग्यम् असह्यरूपाद् ऋणाद् इवानृण्यम् अनन्तसंख्यात् ।</l>
  <l>द्विषत्सकाशद् इव चापयानं दुर्छिक्षयोगाच् च यथा सुभिक्षम् ॥ ६९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.70" n="17.69">
  <l>तद्वत् परां शान्तिम् उपागतोऽहं यस्यानुभावेन विनायकस्य ।</l>
  <l>करोमि ब्ःऊयः पुनर् उक्तम् अस्मै नमो नमोऽर्हाय तथागताय ॥ ७० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.71" n="17.70">
  <l>येनाहं गिरिम् उपनीय रुक्मशृङ्गं स्वर्गं च प्लवगवधूनिदर्शनेन ।</l>
  <l>कामात्मा त्रिदिवचरीभिर् अङ्गनाभिर् निष्कृष्टो युवतिमये कलौ निमग्नः ॥ ७१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.72" n="17.71">
  <l>तस्माच् च व्यसनपराद् अनर्थपङ्काद् उत्कृष्य क्रमशिथिलः करीव पङ्कात् ।</l>
  <l>शान्तेऽस्मिन् विरजसि विज्वरे विशोके सद्धर्मे वितमसि नैष्ठिके विमुक्तः ॥ ७२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.17.73" n="17.72">
  <l>तं वन्दे परम् अनुकम्पकं महर्षिं मूर्ध्नाहं प्रकृतिगुणज्ञम् आशयज्ञम् ।</l>
  <l>संबुद्धं दशबलिनं भिषक्प्रधानं त्रातारं पुनर् अपि चास्मि संनतस् तम् ॥ ७३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.3" n="1.4">
  <l>हविःषु यश् च स्वात्मार्थं गाम् अधुक्षद् वसिष्ठवत् ।</l>
  <l>तपःशिष्टेषु च शिष्येषु गाम् अधुक्षद् वसिष्ठवत् ॥ ३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.8" n="1.9">
  <l>शुचिभिस् तीर्थसंख्यातैः पावनैर् भावनैर् अपि ।</l>
  <l>बन्धुमान् इव यस् तस्थौ सरोभिः ससरओरुहैः ॥ ८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.10" n="1.11">
  <l>नीवारफलसंतुष्टैः स्वस्थैः शान्तैर् अनुत्सुकैः ।</l>
  <l>अकीर्णोऽपि तपोभृधिभिः शून्यशून्य इवाभवत् ॥ १० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.36" n="1.36">
  <l>जिज्ञासमाना नागेषु कौशलं श्वापदेषु च ।</l>
  <l>अनुचक्रुर् वनस्थस्य दौष्मन्तेर् देवक्रमणः ॥ ३६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.40" n="1.40">
  <l>अलं धर्मार्थकामानां निखिलानाम् स्वाप्तये ।</l>
  <l>निधयो नैकविधयो भूरयस् ते गतारयः ॥ ४० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.46" n="1.46">
  <l>चारित्रधन्संपन्नान् सलज्जान् दीर्घदर्शिनः ।</l>
  <l>अर्हतोऽतिष्ठिपन् यत्र शूरान् दक्षान् कुटुम्बिनः ॥ ४६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.47" n="1.47">
  <l>व्यस्तैस् तैस् तैर् गुञैर् युक्तान् मतिवाग्विक्रमादिभिः ।</l>
  <l>कर्मसु पतिरूपेषु सैचांस् तान् न्ययूयुजन् ॥ ४७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.49" n="1.49">
  <l>यत्र ते हृष्टमनसः पौरप्रीतिच्कीर्षया ।</l>
  <l>श्रीमन्त्य् उद्यानसंज्ञानि यशोधामान्य् अचीकरन् ॥ ४९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.50" n="1.50">
  <l>श्वाः पुष्करिणीश् चैव परमाग्र्यगुणाम्भसः ।</l>
  <l>नाज्ञाया चेतनोत्कर्षाद् दिक्षु सर्वास्व् अचीखनन् ॥ ५० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.59" n="1.59">
  <l>आपुः पुरं तत्पुरुहूतकल्पास् ते तेजसार्येण न विस्मयेन ।</l>
  <l>आपुर् यशोगन्धम् अतश् च शश्वत् सुता ययातेर् इव कीर्तिमन्तः ॥ ५९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.1.62" n="1.62">
  <l>आचारवान् विनयवान् नयवान् क्रियावान् धर्माय नेन्द्रियदुखाय धृतात्परः ।</l>
  <l>तद्भ्रातृभिः परिवृतः स जुगोप राष्ट्रं संक्रन्दनो दिवम् इवानुष्र्तो मरुद्भिः ॥ ६२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.3" n="2.3">
  <l>बलीयान् सत्त्वसंपन्नः श्रुतवान् बुद्धिमान् अपि ।</l>
  <l>विक्रान्तो नय्वांश् चैव धीरः सुमुख एव च ॥ ३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.4" n="2.4">
  <l>वपुष्मांश् च न च स्तब्धो दक्षिणो न च नारजवः ।</l>
  <l>तेजस्वी न च न क्षान्तः कर्ता च न च विस्मितः ॥ ४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.7" n="2.7">
  <l>यस्य सुव्यहाराच् च रक्षनाच् च सुखं प्रजाः ।</l>
  <l>शिश्यिरे विगतोद्वेगाः पितुर् अङ्कगता इव ॥ ७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.13" n="2.13">
  <l>धृत्यावाक्षीत् प्रतिज्ञां स सद्वाजिवोद्यतां धुरम् ।</l>
  <l>न ह्य् अवान्छीच् एयुतः सत्यान् मुहूर्तम् अपि जीवितम् ॥ १३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.25" n="2.25">
  <l>बह्वीर् अध्यगमद् विद्या विषयेष्व् अकुतूहलः ।</l>
  <l>अदर्शत् कार्तयुगे धर्मे धर्मात् कृच्छ्रेऽपि नास्रसत् ॥ २५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.37" n="2.37">
  <l>प्रजाः परमधर्म्ज्ञः सूक्ष्मं धर्मम् अवीवसत् ।</l>
  <l>दर्शनाच् चैव धर्मस्य काले स्वर्गम् अवीवसत् ॥ ३७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.63" n="2.63">
  <l>ततस् तयोः संस्कृतयोः क्रमेण नरेन्द्रसून्वोः कृतविद्ययोश् च ।</l>
  <l>कामेष्व् अजस्रङ् प्रममाद नन्दः सर्वार्थसिद्धस् तु न संररञ्ज ॥ ६३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.64" n="2.64">
  <l>स प्रेक्श्यैव हि जीर्णम् आतुरङ् च मृतङ् च विमृशन् जगदन्भिज्ञम् आर्तचित्तः ।</l>
  <l>हृदयगतपरघृणो न विषयरतिम् अगमज् जननमरणभयम् अभितो विजिघांसुः ॥ ६४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.2.65" n="2.65">
  <l>उद्वेगाद् अपुनर्भवे मनः प्रणिधाय स ययौ शयितवराङ्गनादनास्थः ।</l>
  <l>निशि नृपतिनिलयनाद् वनगमन्कृत्मनाः सरस इव मथितनलिनात् कलहंसः ॥ ६५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.3.10" n="3.10">
  <l>अवबुध्य चैव परमार्थम् अजरम् अनुकम्पया विभुः ।</l>
  <l>नित्यम् अमृतम् उपदर्श्यितुं स वराञसीपरिकराम् अयात् पुरीम् ॥ १० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.3.11" n="3.11">
  <l>अथ धर्मचक्रम् ऋतनाभि धृतिमतिसमाधिनेमिमत् ।</l>
  <l>तत्र विनयनिमारम् ऋषिर् जगतो हिताय परिषद्य् अवर्तयत् ॥ ११ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.3.14" n="3.14">
  <l>स हि दोषसागरम् अगाधम् उपधिजलम् आधिजनुत्कम् ।</l>
  <l>क्रोधमदभयतर्ङ्गचलं प्रततार लोकम् अपि व्यतारयत् ॥ १४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.3.16" n="3.16">
  <l>विषयात्मकस्य हि इअनस्य बहुविविधमार्गसेविनः ।</l>
  <l>सूर्यसदृशवपुर् अभ्युदितो विजहार सूर्य इव गौतमस् तमः ॥ १६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.3.42" n="3.42">
  <l>इति मुदितम् अनामयं निरापत् कुरुरघुपुरुपुरोपमं पुरं तत् ।</l>
  <l>अभवद् अभयदैशिके महर्षौ विहरति तत्र शिवाय वीतरागे ॥ ४२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.1" n="4.1">
  <l>मुनौ ब्रुवाञेऽपि तु तत्र धर्मं धर्मं प्रति ज्ञातिषु चादृतेषु ।</l>
  <l>प्रासादसंस्थो मदनैककार्यः प्रियासहायो विजहार नन्दः ॥ १ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.2" n="4.2">
  <l>स चक्रवाक्येव हि चक्रवाकस् तया समेतः प्रियया प्रियार्हः ।</l>
  <l>नाचिन्तयद् वैश्र्मणं न शक्रं तस्थानहेतोः कुत एव धर्मम् ॥ २ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.3" n="4.3">
  <l>लक्ष्म्या च रूपेण च सुन्दरीति स्तम्भेन गर्वेण च मानिनीति ।</l>
  <l>दीप्त्या च मानेन च भामिनीति यतो बभाषे त्रिविधेन नाम्ना ॥ ३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.4" n="4.4">
  <l>सा हासहंसा नयन्द्विरेफा पीनस्तनात्युन्नतपद्मकोशा ।</l>
  <l>भूयो बभासे स्वकुलोदितेन स्त्रीपद्मिनी नन्ददिवाकरेण ॥ ४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.5" n="4.5">
  <l>रूपेण चात्यन्तमनोहरेण रूपानुरूपेण च चेष्टितेन ।</l>
  <l>मनुष्यलोके हि तदा बभूव सा सुन्दरी स्त्रीषु नरेषु नन्दः ॥ ५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.6" n="4.6">
  <l>सा देवता नन्दनचारिणीव कुलस्य नन्दीजननश् च नन्दः ।</l>
  <l>अतीत्य मर्त्यान् अनुपेत्य देवान् सृष्टाव् अभूताम् इव भूतधात्रा ॥ ६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.8" n="4.8">
  <l>कन्दर्परत्योर् इव लक्ष्यभूतं प्रमोदनान्द्योर् इव नीडभूतम् ।</l>
  <l>प्रहर्षतुष्ट्योर् इव पात्रभूतं द्वन्दं सहारंस्त मदान्धभूतम् ॥ ८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.10" n="4.10">
  <l>भावानुरक्तौ गिरिनिर्झरस्थौ तौ किंनरीकिंपुरुषाव् इवोभौ ।</l>
  <l>चिक्रीडतुश् चाभिविरेजतुश् च रूपश्रियान्योन्यम् इवाक्षिपन्तौ ॥ १० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.11" n="4.11">
  <l>अन्योन्यसंरागविवर्धनेन तद् द्वन्द्वम् अन्योन्यम् अरीरमच् च ।</l>
  <l>क्लमान्तरेऽन्योन्यविनोदनेन सलीलम् अन्योन्यम् अमीमदच् च ॥ ११ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.12" n="4.12">
  <l>विभूषयाम् आस ततः प्रियां स सिषेविषुस् तां न मृजावहार्थम् ।</l>
  <l>स्वेनैव रूपेण विभूषिता हि विभूषणानाम् अपि भुषणं सा ॥ १२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.14" n="4.14">
  <l>भर्तुस् ततः श्मश्रु निरीक्षमाणा विशेषकङ् सापि चकार तादृक् ।</l>
  <l>निश्वासवातेन च दर्पञस्य चिकित्सयित्वा निजघान नन्दः ॥ १४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.15" n="4.15">
  <l>सा तेन चेष्टाललितेन भर्तुः शाठ्येन चान्तर्मनसा जहास ।</l>
  <l>भवेच् च रुष्टा किल नाम तस्मै ललाटजिह्मां भृकुटिं चकार ॥ १५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.16" n="4.16">
  <l>चिक्षेप कर्णोत्पलम् अस्य चांसे करेञ सव्येन मदालसेन ।</l>
  <l>पत्त्राङ्गुलिं चार्धनिमीलिताक्षे वक्त्रेऽस्य ताम् एव विनिर्दुधाव ॥ १६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.17" n="4.17">
  <l>ततश् चलन्नूपुरयोक्त्रिताभ्यां नखप्रभोधासितराङ्गुलिभ्याम् ।</l>
  <l>पध्यां प्रियाया नलिनोपमाभ्यां मूर्ध्ना भयान् नाम ननाम नदः ॥ १७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.18" n="4.18">
  <l>स मुक्तपुष्पोन्मिषितेन मूर्ध्ना ततः प्रियायाः प्रियकृद् बभासे ।</l>
  <l>सुवर्णवेद्याम् अनिलावभग्नः पुष्पातिभाराद् इव नागवृक्षः ॥ १८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.19" n="4.19">
  <l>सा तं स्तनोद्वर्तितहारष्टिर् उत्थापयाम् आस निपीड्य दोर्भ्याम् ।</l>
  <l>कथं कृतोऽसीति जहास चोच्चैर् मुखेन साचीकृतकुण्डलेन ॥ १९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.20" n="4.20">
  <l>पत्युस् ततो दर्पणसक्तपाणेर् मुहुर्मुहुर् वक्त्रम् अवेक्षमाणा ।</l>
  <l>तमालपत्त्रार्द्रतले कपोले समापयामास विशेषकं तत् ॥ २० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.21" n="4.21">
  <l>तस्या मुखङ् तत् सतमालपत्त्रङ् ताम्राधरौष्ठं चिकुरायताक्षम् ।</l>
  <l>रक्ताधिकाग्रं पतितद्विरेफङ् सशैवलङ् पद्मम् इवाबभासे ॥ २१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.22" n="4.22">
  <l>नन्दस् ततो दर्पणम् आदरेण बिभ्रत् तदामण्डनसाक्षिभूतम् ।</l>
  <l>विशेषकावेक्षणकेकराक्षो लडत् प्रियाया वदनं ददर्श ॥ २२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.24" n="4.24">
  <l>विमानकल्पे स विमानगर्भे ततस् तथा चैव नन्दन नन्दः ।</l>
  <l>तथागतश् चागतभैक्षकालो भैक्षाय तस्य प्रविवेष वेश्म ॥ २४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.25" n="4.25">
  <l>अवाङ्मुखो निष्प्रणयश् च तस्थौ भ्रातु गृहेऽन्यस्य गृहे यथैव ।</l>
  <l>तस्माद् अथो प्रेष्यजनप्रमादाद् भिक्षाम् अलब्धैव पुनर् जगाम ॥ २५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.26" n="4.26">
  <l>का चित् पिपेषाङ्गविलेपनं हि वासोऽङ्गना का चिद् अवासयच् च ।</l>
  <l>अयोजयत् स्नानविधिं तथान्या जग्रन्थुर् अन्याः सुरभीः स्रजश् च ॥ २६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.28" n="4.28">
  <l>का चित् स्थिता तत्र तु हर्म्यपृष्ठे गवाक्षपक्षे प्रणिधाय चक्षुः ।</l>
  <l>विनिष्पतन्तं सुगतं ददर्श पयोदगर्भाद् इव दीप्तम् अर्कम् ॥ २८ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.30" n="4.30">
  <l>अनुग्रहायास्य जनस्य शङ्के गुरुर् गृहं नो भगवान् प्रविष्टः ।</l>
  <l>भिक्षाम् अलब्ध्वा गिरम् आसनं वा सून्याद् अरण्याद् इव याति भूयः ॥ ३० ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.31" n="4.31">
  <l>श्रुत्वा महर्षेः स गृहप्रवेशं सत्कारहीनं च पुनःप्रयाणम् ।</l>
  <l>चचाल चित्राभरणाम्बरस्रक् कल्पद्रुमो धूत इवानिलेन ॥ ३१ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.32" n="4.32">
  <l>कृत्वाञ्जलिं मूर्धनि पद्मकल्पं ततः स कान्तां गमनं ययाचे ।</l>
  <l>कर्तुं गमिष्यामि गुरौ प्रणामं माम् अभ्यनुज्ञातुम् इहार्हसीति ॥ ३२ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.33" n="4.33">
  <l>सा वेपमाना परिसस्वजे तं शालं लता वातसमीरितेव ।</l>
  <l>ददर्श चाशुप्लुतलोलनेत्रा दीर्घं च निश्वस्य वचोऽभ्युवाच ॥ ३३ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.34" n="4.34">
  <l>नाहं यियासोर् गुरुदर्शनार्थम् अर्हामि कर्तुं तव धर्मपीडाम् ।</l>
  <l>गच्छार्यपुत्रैहि च शीघ्रम् एव विशेषको यावद् अयङ् न शुष्कः ॥ ३४ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.35" n="4.35">
  <l>सचेद् भवेस् त्वं खलु दीर्घसूत्रो दण्दं महान्तं त्वयि पातयेयम् ।</l>
  <l>मुहुर्मुहुस् त्वां शयितं कुचाभ्यां विबोधयेयं च न चालपेयम् ॥ ३५ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.36" n="4.36">
  <l>अथाप्य् अनाश्यानविशेषकायां मय्य् एष्यसि त्वं त्वरितं ततस् त्वाम् ।</l>
  <l>निपीडयिष्यामि भुजद्वयेन निर्भूषञेनार्द्रविलेपनेन ॥ ३६ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.37" n="4.37">
  <l>इत्य् एवम् उक्तश् च निपीडितश् च तयासवर्णस्वनया जगाद ।</l>
  <l>एवं करिष्यामि विमुञ्च चण्डि यावद् गुरुर् दूरगतो न मे सः ॥ ३७ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.39" n="4.39">
  <l>सा तं प्रयान्तं रमणं प्रदध्यौ प्रध्यानशून्यस्थितनिश्चलाक्षी ।</l>
  <l>स्थितोच्चकर्णा व्यपविद्धशष्पा भ्रान्तस्ं मृगं भ्रान्तं मृगङ् भ्रान्तं मुखी मृगीव ॥ ३९ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="Saund.4.40" n="4.40">
  <l>दिदृक्षयाक्षिप्तमना मुनेस् तु नन्दः प्रयाणं प्रति तत्वरे च ।</l>
  <l>विवृत्तदृष्टिश् च शनैर् ययौ तां करीव पश्यन् स लडत्करेञुम् ॥ ४० ॥</l>
</lg>