Reports » kirAtArjunIyam

<teiHeader xml:lang="en">
  <fileDesc>
    <titleStmt>
      <title>Kirātārjunīya</title>
      <author>Bhāravi</author>
      <respStmt>
        <resp>data entry</resp>
        <name>Harunaga Isaacson</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>contribution to GRETIL</resp>
        <name>Harunaga Isaacson</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>initial normalization and conversion to legacy GRETIL formats</resp>
        <name>Reinhold Grünendahl</name>
      </respStmt>
      <respStmt>
        <resp>normalization and conversion to TEI-conformant markup</resp>
        <name>Maximilian Mehner</name>
      </respStmt>
    </titleStmt>
    <publicationStmt>
      <publisher>Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages (GRETIL), SUB Göttingen</publisher>
      <availability>
        <p>This e-text was provided to GRETIL in good faith that no copyright rights have been infringed.
	 If anyone wishes to assert copyright over this file, please contact

<l>निर्याय विद्या+थ दिनादिरम्याद् बिम्बाद् इवार्कस्य मुखान् महर्षेः ।</l>

<l>अनुजगुर् अथ दिव्यं दुन्दुभिध्वानम् आशाः+ सुरकुसुमनिपातैर् व्योम्नि लक्ष्मीर् वितेने ।</l>

<l>रिक्ते सविस्रम्भम् अथ्+अर्जुनस्य निषङ्गवक्त्रे निपतात पाणिः ।</l>

<lg xml:id="BhKir.2.16" n="2.16">
  <l>अथ चेद् अवधिः प्रतीक्ष्यते कथम् आविष्कृतजिह्मवृत्तिना ।</l>
  <l>धृतराष्ट्रसुतेन सुत्यज्याश् चिरम् आस्वाद्य नरेन्द्रसम्पदः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.2.41" n="2.41">
  <l>श्रुतम् अप्य् अधिगम्य ये रिपून् विनयन्ते स्म न शरीरजन्मनः ।</l>
  <l>जनयन्त्य् अचिराय सम्पदाम् अयशस् ते खलु चापलाश्रयम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.2.58" n="2.58">
  <l>अवहितहृदयो विधाय स अर्हाम् ऋषिवद् ऋषिप्रवरे गुरूपदिष्टाम् ।</l>
  <l>तदनुमतम् अलंचकार पश्चात् प्रशम इव श्रुतम् आसनं नरेन्द्रः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.1" n="3.1">
  <l>ततः शरच्चन्द्रकराभिरामैर् उत्सर्पिभिः प्रांशुम् इवांशुजालैः ।</l>
  <l>बिभ्राणम् आनीलरुचं पिशङ्गीर् जटास् तडित्वन्तम् इवाम्बुवाहम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.2" n="3.2">
  <l>प्रसादलक्ष्मीं दधतं समग्रां वपुःप्रकर्षेण जनातिगेन ।</l>
  <l>प्रसह्य चेतःसु समासजन्तम् असंस्तुतानाम् अपि भावम् आर्द्रम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.3" n="3.3">
  <l>अनुद्धताकारतया विविक्तां तन्वन्तम् अन्तःकरणस्य वृत्तिम् ।</l>
  <l>माधुर्यविस्रम्भविशेषभाजा कृतोपसम्भाषम् इवेक्षितेन ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.5" n="3.5">
  <l>अनाप्तपुण्योपचरैर् दुरापा फलस्य निर्धूतरजाः सवित्री ।</l>
  <l>तुल्या भवद्दर्शनसम्पद् एषा वृष्टेर् दिवो वीतबलाहकायाः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.7" n="3.7">
  <l>श्रियं विकर्षत्य् अपहन्त्य् अघानि श्रेयः परिस्नौति तनोति कीर्तिम् ।</l>
  <l>संदर्शनं लोकगुरोर् अमोघम् अमोघं तवात्मयोनेर् इव किं न धत्ते ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.8" n="3.8">
  <l>श्च्योतन्मयूखे ऽपि हिमद्युतौ मे ननिर्वृतं निर्वृतिम् एति चक्षुः ।</l>
  <l>समुज्झितज्ञातिवियोगखेदं त्वत्संनिधाव् उच्छ्वसतीव चेतः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.9" n="3.9">
  <l>निरास्पदं प्रश्नकुतूहलित्वम् अस्मास्व् अधीनं किम् उ निःस्पृहाणाम् ।</l>
  <l>तथापि कल्याणकरीं गिरं ते मां श्रोतुम् इच्छा मुखरीकरोति ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.10" n="3.10">
  <l>इत्य् उक्तवान् उक्तिविशेषरम्यं मनः समाधाय जयोपपत्तौ ।</l>
  <l>उदारचेता गिरम् इत्य् उदारां द्वैपायनेनाभिदधे नरेन्द्रः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.11" n="3.11">
  <l>चिचीषतां जन्मवताम् अलघ्वीं यशोवतंसाम् उभयत्र भूतिम् ।</l>
  <l>अभ्यर्हिता बन्धुषु तुल्यरूपा वृत्तिर् विशेषेण तपोधनानाम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.12" n="3.12">
  <l>तथापि निघ्नं नृप तावकीनैः प्रह्वीकृतं मे हृदयं गुणौघैः ।</l>
  <l>वीतस्पृहाणाम् अपि मुक्तिभाजां भवन्ति भव्येषु हि पक्षपाताः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.13" n="3.13">
  <l>सुता न यूयं किम् उ तस्य राज्ञः सुयोधनं वा न गुणैर् अतीताः ।</l>
  <l>यस् त्यक्तवान् वः स वृथा बलाद् वा मोहं विधत्ते विषयाभिलाषः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.14" n="3.14">
  <l>जहातु नैनं कथम् अर्थसिद्धिः संशय्य कर्णादिषु तिष्ठते यः ।</l>
  <l>असाद्युयोगा हि जयान्तरायाः प्रमाथिनीनां विपदां पदानि ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.15" n="3.15">
  <l>पथश् च्युतायां समितौ रिपूणां धर्म्यां दधानेन धुरं चिराय ।</l>
  <l>त्वया विपत्स्व् अप्य् अविपत्ति रम्यम् आविष्कृतं प्रेम परं गुणेषु ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.17" n="3.17">
  <l>लभ्या धरित्री तव विक्रमेण ज्यायांश् च वीर्यास्त्रबलैर् विपक्षः ।</l>
  <l>अतः प्रकर्षाय विधिर् विधेयः प्रकर्षतन्त्रा हि रणे जयश्रीः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.18" n="3.18">
  <l>त्रिःसप्तकृत्वो जगतीपतीनां हन्ता गुरुर् यस्य स जामदग्न्यः ।</l>
  <l>वीर्यावधूतः स्म तदा विवेद प्रकर्षम् आधारवशं गुणानाम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.21" n="3.21">
  <l>निरीक्ष्य संरम्भनिरस्तधैर्यं राधेयम् आराधितजामदग्न्यम् ।</l>
  <l>असंस्तुतेषु प्रसभं भयेषु जायेत मृत्योर् अपि पक्षपातः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.22" n="3.22">
  <l>यया समासादितसाधनेन सुदुश्चराम् आचरता तपस्याम् ।</l>
  <l>एते दुरापं समवाप्य वीर्यम् उन्मीलितारः कपिकेतनेन ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.23" n="3.23">
  <l>महत्त्वयोगाय महामहिम्नाम् आराधनीं तां नृप देवतानाम् ।</l>
  <l>दातुं प्रदानोचित भूरिधाम्नीम् उपागतः सिद्धिम् इवास्मि विद्याम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.24" n="3.24">
  <l>इत्य् उक्तवन्तं व्रज साधयेति प्रमाणयन् वाक्यम् अजातशत्रोः ।</l>
  <l>प्रसेदिवांसं तम् उपाससाद वसन्न् इवान्ते विनयेन जिष्णुः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.29" n="3.29">
  <l>करिष्यसे यत्र सुदुश्चराणि प्रसत्तये गोत्रभिदस् तपांसि ।</l>
  <l>शिलोच्चयं चारुशिलोच्चयं तम् एष क्षणान् नेष्यति गुह्यकस् त्वाम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.30" n="3.30">
  <l>इति ब्रुवाणेन महेन्द्रसूनुं महर्षिणा तेन तिरोबभूवे ।</l>
  <l>तं राजराजानुचरो ऽस्य साक्षात् प्रदेशम् आदेशम् इवाधितस्थौ ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.33" n="3.33">
  <l>असंशयालोचितकार्यनुन्नः प्रेम्णा समानीय विभज्यमानः ।</l>
  <l>तुल्याद् विभागाद् इव तन्मनोभिर् दुःखातिभारो ऽपि लघुः स मेने ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.34" n="3.34">
  <l>धैर्येण विश्वास्यतया महर्षेस् तीव्राद् अरातिप्रभवाच् च मन्योः ।</l>
  <l>वीर्यं च विद्वत्सु सुते मघोनः स तेषु न स्थानम् अवाप शोकः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.36" n="3.36">
  <l>तुषारलेखाकुलितोत्पलाभे पर्यश्रुणी मङ्गलभङ्गभीरुः ।</l>
  <l>अगूढभावापि विलोकने सा न लोचने मीलयितुं विषेहे ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.39" n="3.39">
  <l>मग्नां द्विषच्छद्मनि पङ्कभूते सम्भवानां भूतिम् इवोद्धरिष्यन् ।</l>
  <l>आधिद्विषाम् आ तपसां प्रसिद्धेर् अस्मद् विना मा भृशम् उन्मनीभूः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.42" n="3.42">
  <l>व्रीडानतैर् आप्तजनोपनीतः संशय्य कृच्छ्रेण नृपैः प्रपन्नः ।</l>
  <l>वितानभूतं विततं पृथिव्यां यशः समूहन्न् इव दिग्विकीर्णम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.45" n="3.45">
  <l>प्राप्तो ऽभिमानव्यसनाद् असह्यं दन्तीव दन्तव्यसनाद् विकारम् ।</l>
  <l>द्विषत्प्रतापान्तरितोरुतेजाः शरद्घनाकीर्ण इवादिर् अह्नः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.46" n="3.46">
  <l>सव्रीडमन्दैर् इव निष्क्रियत्वान् नात्यर्थम् अस्त्रैर् अवभासमानः ।</l>
  <l>यशःक्षयक्षीणजलार्णवाभस् त्वम् अन्यम् आकारम् इवाभिपन्नः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.48" n="3.48">
  <l>स क्षत्त्रियस् त्राणसहः सतां यस् तत् कार्मुकं कर्मसु यस्य शक्तिः ।</l>
  <l>वहन् द्वयीं यद्य् अफले ऽर्थजाते करोत्य् असंस्कारहताम् इवोक्तिम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.49" n="3.49">
  <l>वीतौजसः सन्निधिमात्रशेषा भवत्कृतां भूतिम् अपेक्षमाणाः ।</l>
  <l>समानदुःखा इव नस् त्वदीयाः सरूपतां पार्थ गुणा भजन्ते ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.51" n="3.51">
  <l>करोति यो ऽशेषजनातिरिक्तां सम्भावनाम् अर्थवतीं क्रियाभिः ।</l>
  <l>संसत्सु जाते पुरुषाधिकारे न पूरणी तं समुपैति संख्या ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.54" n="3.54">
  <l>तद् आशु कुर्वन् वचनं महर्षेर् मनोरथान् नः सफलीकुरुष्व ।</l>
  <l>प्रत्यागतं त्वास्मि कृतार्थम् एव स्तनोपपीडं परिरब्धुकामा ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.3.55" n="3.55">
  <l>उदीरितां ताम् इति याज्ञसेन्या नवीकृतोद्ग्राहितविप्रकाराम् ।</l>
  <l>आसाद्य वाचं स भृशं दिदीपे काष्ठाम् उदीचीम् इव तिग्मरश्मिः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.4.4" n="4.4">
  <l>तुतोष पश्यन् कलमस्य स अधिकं सवारिजे वारिणि रामणीयकम् ।</l>
  <l>सुदुर्लभे नार्हति को ऽभिनन्दितुं प्रकर्षलक्ष्मीम् अनुरूपसंगमे ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.4.10" n="4.10">
  <l>उपारताः पश्चिमरात्रिगोचराद् अपारयन्तः पतितुं जवेन गाम् ।</l>
  <l>तम् उत्सुकाश् चक्रुर् अवेक्षणोत्सुकं गवां गणाः प्रस्नुतपीवरौधरसः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.5.31" n="5.31">
  <l>नीतोच्छ्रायं मुहुर् अशिशिररश्मेर् उस्रैर् आनीलाभैर् विरचितपरभागा रत्नैः ।</l>
  <l>ज्योत्स्नाशङ्काम् इव वितरति हंसश्येनी मध्ये ऽप्य् अह्नः स्फटिकरजतभित्तिच्छाया ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.5.33" n="5.33">
  <l>अस्मिन्न् अगृह्यत पिनाकभृता सलीलम् आबद्धवेपथुर् अधीरविलोचनायाः ।</l>
  <l>विन्यस्तमङ्गलमहौषधिर् ईश्वरायाः स्रस्तोरगप्रतिसरेण करेण पाणिः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.6.15" n="6.15">
  <l>स जगाम विस्मयम् उद्वीक्ष्य पुरः सहसा समुत्पिपतिषोः फणिनः ।</l>
  <l>प्रहितं दिवि प्रजविभिः श्वसितैः शरदभ्रविभ्रमम् अपां पटलम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.6.45" n="6.45">
  <l>पृथुदाम्नि तत्र परिबोधि च मा भवतीभिर् अन्यमुनिवद् विकृतिः ।</l>
  <l>स्वयशांसि विक्रमवताम् अवतां न वधूष्व् अघानि विमृष्यन्ति धियः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.7.4" n="7.4">
  <l>तिष्ठद्भिः कथम् अपि देवतानुभावाद् आकृष्टैः प्रजविभिर् आयतं तुरङ्गैः ।</l>
  <l>नेमीनाम् असति विवर्तनई रथौघैर् आसेदे वियति विमानवत् प्रवृत्तिः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.7.23" n="7.23">
  <l>सम्भिन्नाम् अविरलपातिभिर् मयूखैर् नीलानां भृशम् उपमेखलं मणीनाम् ।</l>
  <l>विच्छिनाम् इव वनिता नभोन्तराले वप्राम्भःस्रुतिम् अवलोकयांबभूवुः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.7.40" n="7.40">
  <l>सास्रावसक्तकमनियपरिच्छदानाम् अध्वश्रमातुरवधूजनसेवितानाम् ।</l>
  <l>जज्ञे निवेशनविभागपरिष्कृतानां लक्ष्मीः पुरोपवनजा वनपादपानाम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.8.3" n="8.3">
  <l>निवृत्तवृत्तोरुपयोधरक्लमः प्रवृत्तैनिर्ह्रादिविभूषणारवः ।</l>
  <l>नितम्बिनीनां भृशम् आदधे धृतिं नभःप्रयाणाद् अवनौ परिक्रमः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.8.11" n="8.11">
  <l>सखीजनं प्रेम गुरूकृतादरं निरीक्षमाणा इव नम्रमूर्तयः ।</l>
  <l>स्थिरद्विरेफाञ्जनशरितोदरैर् विसारिभिः पुष्पविलोचनैर् लताः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.8.26" n="8.26">
  <l>विनिर्यतीनां गुरुस्वेदमन्थरं सुराङ्गनानाम् अनुसानुवर्त्मनः ।</l>
  <l>सविस्मयं रूपयतो नभश्चरान् विवेश तत्पूर्वम् इवेक्षणादरः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.8.43" n="8.43">
  <l>ह्रदाम्भसि व्यस्तवधूकराहते रवं मृदङ्गध्वनिधीरम् उज्झति ।</l>
  <l>मुहुस्तनैस् तालस्समं समाददे मनोरमं नृत्यम् इव प्रवेपितम् ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.8.55" n="8.55">
  <l>इत्थं विहृत्य वनिताभिर् उदस्यमानं पीनस्तनोरुजघनस्थलशालिनीभिः ।</l>
  <l>उत्सर्पितोर्मिचयलङ्घिततीरदेशम् औत्सुक्य् अनुन्नम् इव वारि पुरः प्रतस्थे ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.9.4" n="9.4">
  <l>गम्यताम् उपगते नयनानां लोहितायाति सहस्रमरीचौ ।</l>
  <l>आससाद विरहय्य धरित्रीं चक्रवाकहृदयान्य् अभितापः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.9.9" n="9.9">
  <l>आस्थितः स्थगितवारिदपङ्क्त्या संध्यया गगनपश्चिमभागः ।</l>
  <l>सोर्मिविद्रुमविन्तानविभासा रञ्जितस्य जलधेः श्रियम् ऊहे ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.9.46" n="9.46">
  <l>शङ्किताय कृतबाष्पनिपाताम् ईर्ष्यया विमुखितां दयिताय ।</l>
  <l>मानिनिम् अभिमुखाहितचित्तां शंसति स्म घनरोमविभेदः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.9.77" n="9.77">
  <l>आमोदवासितचलाधरपल्लवेषु निद्राकषायितविपाटललोचनेषु ।</l>
  <l>व्यामृष्टपत्त्रतिलकेषु विलासिनीनां शोभां बबन्ध वदनेषु मदावशेषः ॥</l>
</lg>

<lg xml:id="BhKir.10.43" n="10.43">
  <l>अविरलम् अलसेषु नर्तकीनां द्रुतपरिषिक्तम् अलक्तकं पदेषु ।</l>
  <l>सवपुषाम् इव चित्तरागम् ऊहुर् नमितशिखानि कदम्बकेसराणि ॥</l>
</lg>