सुभाषितनीवी /93

2026-01-16 13:41:01 by ambuda-bot

This page has not been fully proofread.

नीतिमत्पद्धतिः ।

'

७५

तद्बलशालिनः नरेन्द्रस्य सर्पवैद्यस्य शक्तयः मन्त्रौषधशक्तयः,
अहीने सर्वश्रेष्ठेऽपि, सिद्धिहेतवः ग्रहणहेतव: । ' क्षत्रियं चाप्ययो-
द्वारं विप्रं चाप्यप्रवासिनम् । भूमिरेतौ निगिरति सर्पों बिलशया-
त्रिव । संपदा सुस्थिरंमन्यो भवति स्वल्पयापि यः । कुतकृत्यो
विधिर्मन्ये न वर्धयति तस्य ताम् ।' इति ॥ ६ ॥

उत्साहशक्तियुक्तः सन् धैर्येण वीर्ययुक्तः कृत्स्नं जगत् निवरं
कुर्यादित्याह—

प्रद्युम्न निरुद्धात्मा स्वनाम्ना मानसोदयः ।
वीरः कश्चिद्वितन्वीत स्त्रीप्रायमखिलं जगत् ॥ ७ ॥

'

:

प्रद्युम्नेति । कश्विद्वीरः, प्रद्युम्नः प्रकृष्टधनयुक्तः सन्, 'हिरण्यं
द्रविणं द्युम्नम् इत्यमरः । मानेन अभिमानेन सोदयः अभ्युदय-
युक्तः सन् स्वनाम्ना स्वनामप्रसिद्धयान्वितः, अनिरुद्धात्मा अप्र-
तिहतधैर्यः सन्, 'आत्मा यत्रो धृतिर्बुद्धिः' इत्यमरः । अखिलं जगत्
स्त्रीप्रायं स्त्रीसदृशं पौरुषहीनं वितन्वीत । एवंविधः श्रेष्ठ इति भावः ।
'प्रायश्वानशने मृत्यौ तुल्यबाहुल्ययोरपि इति विश्वः । अत्र मन्मथो
भगवांश्च निदर्शनम् । प्रद्युम्नः कृष्णपुत्रो मन्मथः, तस्य पुत्रोऽनि-
रुद्ध:, तस्मिन्नात्मा मनो यस्य स तथेोक्तः । यद्वा अनिरुद्धरूपश्व,
6 आत्मा वै पुत्रनामासि' इति श्रुतेः । स्वनाम्ना मानसोदयः, मनो-
भवः, वीरः कश्चित् अखिलं जगत् स्त्रीप्रायं स्त्र्यनुरागप्रचुरं वितनुते ।
वहति महिलामाद्यो वेधास्त्रयीमुखरैर्मुग्वैर्वरतनुतया वामो भागः
शिवस्य विवर्तते । तदपि परमं तत्त्वं गोपीजनस्य वशंवदं मदनकदनैर्न

6