2026-01-19 12:47:34 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
66
66
""
न्यासविंशतिः
प्रोक्तः - "तस्मान्न्यासमेषां तपसामतिरिक्तमाहुः" इति वाक्येन । कथितः-
यः समिधा "
इत्यारभ्य, यो नमसा स स्वध्वरः ' इत्यूगंशेन । अन्ववादीत्-
ऋगर्थमन्वभाषत । यथा " समित्साधनकादीनां यज्ञानां न्यासमात्मनः । नमसा योऽकरोद्
देवे स स्वध्वर इतीरितः ॥" इति । अगणि दिविषदामुत्तमं गुह्यमेतत्- " एतद्वै
महोपनिषदं देवानां गुह्यम् " इत्यादिश्रुत्या । तन्निष्ठः इत्यादिना "सत्कर्मनिरताः शुद्धाः"
इत्याद्युक्त प्रपन्न प्रभावो विवृतः । यद्यपि " ओमित्यात्मानं युञ्जीत" इति प्रणवकरणको न्यासः
श्रुतः, तथाऽपि तदनर्हाणां तद्विरहेऽपि तन्त्रोक्तप्रकारेण तत्प्रयोगो युज्यते इत्यभिप्रायेण
तन्निष्ठ इति सामान्योक्तिः । श्रुतिसिद्धेऽपि प्रपदने सामान्य धर्मभूत सत्यवचनादि नयात्
सर्वाधिकारत्वं च न विरुद्धम् । सर्वस्य शरणं
इत्यादिष्वेतदभिप्रेतम् ॥
66
सुहृत्
"
'
905 'सन्तु भाष्योक्त भवत्यङ्गभूत प्रति प्रशंसाराणि एतानि वाक्यानि गुणोपसंहार-
पादे प्रपत्तेः स्वतन्त्र विद्यात्व स्थापनाभावात्, 'अनन्यथासिद्ध समान न्यायाभावाच्च' इति
शङ्कायां, प्रपदनस्य मोक्षं प्रति पृथगुपायत्वोपपादनं तत्रैव सुस्पष्टमित्याह -
अभाक्तात्–अनौपचारिकात् इत्यर्थः । सद्विद्या दहर विद्यादिषु शब्द भेदो हि
तत्तद्गुणविशिष्ट ब्रह्म विषय प्रत्ययावृत्त्यभिधायित्व रूपेणोपपाद्यः इह तु याग दान होमादिवत्
अपर्यायतयैव व्युत्पत्तेः सिद्धः इति भावः । न्यासविद्या इति आख्या । अर्थस्वभावादत्र
7 अभिमत प्रदान सामर्थ्य विशिष्ठ पर निरपेक्ष रक्षकत्वं रूपम् । आदिशब्देन परिकरप्रकरणयोः
ग्रहणम् । इतरसमः- विद्यान्तरसमः । किं च इत्यादिना प्राग्दर्शिताधिकारि भेद स्मारणम् ।
स्वातन्त्र्येण मोक्षोपायत्वेन सद्विद्यादेः व्यावृत्त इहाधिकारो न स्यादिति शङ्कायां मधुविद्या-
द्युदाहरणम् । भाष्ये तु प्रपत्तेः भक्त्यङ्गत्वोक्तिः न स्वातन्त्र्य बाधिका; विषय भेदादुभयाकार-
योगिषु क्वचिदन्यतरोक्तेरविरोधात् ॥
906
परिहरति---
१०
अङ्गत्त्वमेव प्रपत्तेः इति पक्षः परिहृतः । अथ स्वातन्त्र्येऽपि निरङ्गकत्वपक्षं
5
I इत्यन्तेन ऋगंशेन... ईशानोऽन्वभाषत । 2 तन्त्रोक्तप्रकारोऽत्र तत्रोक्तप्रकारेण तत्प्रयोगोऽत्र
3 सुहृत्" इत्याद्यभिप्रेतम् + अनन्यथासिद्धसामान्यन्यायाभावाच्च
भिधायि
9
' उत्पत्तेः सिद्धिः
7
ब्रह्मविषयप्रत्ययावृत्त्य-
'अभयप्रदानसामर्थ्यविशिष्टपरमकारुणिकतया
1
किं चेत्यादि प्राग्दशिताधिकारिभेदस्मारणम् । भाष्ये तु प्रपत्ते:.
' स्वातन्त्र्यविषयबाधिका,......उभयाधिकारयोगिषु
203
66
""
न्यासविंशतिः
प्रोक्तः - "तस्मान्न्यासमेषां तपसामतिरिक्तमाहुः" इति वाक्येन । कथितः-
यः समिधा "
इत्यारभ्य, यो नमसा स स्वध्वरः ' इत्यूगंशेन । अन्ववादीत्-
ऋगर्थमन्वभाषत । यथा " समित्साधनकादीनां यज्ञानां न्यासमात्मनः । नमसा योऽकरोद्
देवे स स्वध्वर इतीरितः ॥" इति । अगणि दिविषदामुत्तमं गुह्यमेतत्- " एतद्वै
महोपनिषदं देवानां गुह्यम् " इत्यादिश्रुत्या । तन्निष्ठः इत्यादिना "सत्कर्मनिरताः शुद्धाः"
इत्याद्युक्त प्रपन्न प्रभावो विवृतः । यद्यपि " ओमित्यात्मानं युञ्जीत" इति प्रणवकरणको न्यासः
श्रुतः, तथाऽपि तदनर्हाणां तद्विरहेऽपि तन्त्रोक्तप्रकारेण तत्प्रयोगो युज्यते इत्यभिप्रायेण
तन्निष्ठ इति सामान्योक्तिः । श्रुतिसिद्धेऽपि प्रपदने सामान्य धर्मभूत सत्यवचनादि नयात्
सर्वाधिकारत्वं च न विरुद्धम् । सर्वस्य शरणं
इत्यादिष्वेतदभिप्रेतम् ॥
66
सुहृत्
"
'
905 'सन्तु भाष्योक्त भवत्यङ्गभूत प्रति प्रशंसाराणि एतानि वाक्यानि गुणोपसंहार-
पादे प्रपत्तेः स्वतन्त्र विद्यात्व स्थापनाभावात्, 'अनन्यथासिद्ध समान न्यायाभावाच्च' इति
शङ्कायां, प्रपदनस्य मोक्षं प्रति पृथगुपायत्वोपपादनं तत्रैव सुस्पष्टमित्याह -
अभाक्तात्–अनौपचारिकात् इत्यर्थः । सद्विद्या दहर विद्यादिषु शब्द भेदो हि
तत्तद्गुणविशिष्ट ब्रह्म विषय प्रत्ययावृत्त्यभिधायित्व रूपेणोपपाद्यः इह तु याग दान होमादिवत्
अपर्यायतयैव व्युत्पत्तेः सिद्धः इति भावः । न्यासविद्या इति आख्या । अर्थस्वभावादत्र
7 अभिमत प्रदान सामर्थ्य विशिष्ठ पर निरपेक्ष रक्षकत्वं रूपम् । आदिशब्देन परिकरप्रकरणयोः
ग्रहणम् । इतरसमः- विद्यान्तरसमः । किं च इत्यादिना प्राग्दर्शिताधिकारि भेद स्मारणम् ।
स्वातन्त्र्येण मोक्षोपायत्वेन सद्विद्यादेः व्यावृत्त इहाधिकारो न स्यादिति शङ्कायां मधुविद्या-
द्युदाहरणम् । भाष्ये तु प्रपत्तेः भक्त्यङ्गत्वोक्तिः न स्वातन्त्र्य बाधिका; विषय भेदादुभयाकार-
योगिषु क्वचिदन्यतरोक्तेरविरोधात् ॥
906
परिहरति---
१०
अङ्गत्त्वमेव प्रपत्तेः इति पक्षः परिहृतः । अथ स्वातन्त्र्येऽपि निरङ्गकत्वपक्षं
5
I इत्यन्तेन ऋगंशेन... ईशानोऽन्वभाषत । 2 तन्त्रोक्तप्रकारोऽत्र तत्रोक्तप्रकारेण तत्प्रयोगोऽत्र
3 सुहृत्" इत्याद्यभिप्रेतम् + अनन्यथासिद्धसामान्यन्यायाभावाच्च
भिधायि
9
' उत्पत्तेः सिद्धिः
7
ब्रह्मविषयप्रत्ययावृत्त्य-
'अभयप्रदानसामर्थ्यविशिष्टपरमकारुणिकतया
1
किं चेत्यादि प्राग्दशिताधिकारिभेदस्मारणम् । भाष्ये तु प्रपत्ते:.
' स्वातन्त्र्यविषयबाधिका,......उभयाधिकारयोगिषु
203