2026-02-20 06:10:29 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अथानुवाकसूत्राध्यायः ।
श्रीवेदपुरुषाय नमः ॥ ॐअधानुवाकान्वक्ष्यामि ब्रह्मणा दृशानः सप्तदश दिवस्परि द्वादश समिधाग्निं पञ्चदशापेत
निर्मितान्पुरा । शिष्याणामुपदेशाय यज्ञसंस्कार एव च । सप्तदशासुन्वन्तं त्रयोदश या ओषधीः सप्तविशतिर्मामा
विप्राणां यज्ञकालेषु जपहोमार्चनादिषु ॥ १ ॥ इषेत्वैका पोडश सप्तसप्तदशशतम् ॥ ७ ॥ ११७ ॥ १२ ॥ मयि-
वसोः पवित्र्यं तिस्रोऽव्रतपते सप्त पवित्रेस्थो द्वे शर्मासि गृह्णामि पञ्चदश दश ध्रुवासि मधुवाता एकादशकौ सम्यक् -
तिस्रो धृष्टरस शर्मासि द्विकौ देवस्यत्वा तिस्रो देवस्यत्वा । स्रवन्ति नवेमंमा षडपात्वैकाऽयं पुरः पञ्च सप्ताष्टापञ्चाशत्
पञ्च प्रत्युष्टरक्षस्तिस्रो दशैकत्रिशत् ॥ १० ॥ ३१॥१॥ ॥ ७ ॥ ५८ ॥ १३ ॥ ध्रुवक्षितिः पट् सजूऋतुभिर्मूर्धावयो
कृष्णोसि षडग्नेवाज जित्तिस्त्रो मयीदमग्नीषोमयोः पञ्चकाव- द्विकाविन्द्राग्नी आयुर्मे षङ्कावाशु त्रिवृ देकाग्नेर्भागो स्ये कया
ग्नेऽदब्धायो चतस्रः संवर्चसा पञ्चाग्नये कव्यवाहनाय पसप्त- चतुष्कावष्टावेकत्रिशत् ॥ ८ ॥ ३१ ॥ १४ ॥ अग्नेजाता-
चतुस्त्रिशत् ॥ ७ ॥ ३४ ॥ २ ॥ समिधाग्निं भूर्भुवः । न्पञ्च रश्मिनासत्याय चतस्रो राज्यस्ययं पुरः पञ्चकावग्निर्मू-
स्वश्चतुष्कावभिर्ज्योतिर्हे उपप्रयन्तः षड्विशतिर्भूर्भुवः- धैकोनत्रिशद्येनऋपयोऽष्टौ तपश्च नवसप्तपञ्चषष्टिः ॥ ७ ॥
स्वश्वतस्रो गृहामा तिस्रः प्रघासिनः पञ्च पूर्णादर्वि द्वेऽक्षन्न- ॥ ६५ ॥ १५ ॥ नमस्ते षोडश हिरण्यबाहव उष्णीषिणे तक्षभ्यो
मीमदन्त षडेष ते सप्तदशत्रिषष्टिः ॥ १० ॥ ६३ ॥ ३ ॥ एवं ज्येष्ठाय पञ्चकाः स्रुत्याय चतस्रः शंभवायैका पार्यायपञ्च
द्वे महीनां पयश्चतस्र आकृत्या ऋक्सामयोर्द्विको व्रतं कृणुत । द्वापे अन्धसो विशतिर्नवषट्षष्टिः ॥ ९ ॥ ६६ ॥ १६ ॥
षडेषाते चतस्रो वस्त्र्यसि तिस्र एष ते द्वे शुकंत्वा चत- अश्मन्नूर्जं दश नमस्ते पञ्चाग्निस्तिग्मेन नव चक्षुषः पिताष्टा-
स्रोऽदित्यास्त्वष्टौ दशसप्तत्रिंशत् ॥ १० ॥ ३७ ॥ ४ ॥ वाशुः शिशानः सप्तदशोदेनं क्रमध्वमग्निना पञ्चदशकौ
अग्नेस्तनूरापतये चतुष्कौ तप्तायनी द्वे इन्द्रघोषस्तिस्रो युञ्ज । शुक्रज्योतिः सप्तमे स्तनं त्रयोदश नवैकोनशतम् ॥ ९ ॥
तेऽष्टौ देवस्यत्वा चतस्रो देवस्यत्वा पञ्च विभूरसि चतस्रो ९९ ॥ १७ ॥ वाजः सप्तमूर्च्चतुष्का अश्माग्निस्त्रिकावशुः
ज्योतिरसि दुरुविष्णो तिस्रो दशत्रिचत्वारि शत् ॥ १० ॥ । पञ्चैका चतस्रो वाजाय द्वे वाजस्य त्वष्टावृतापाड् त्रयोद-
॥ ४३ ॥ ५ ॥ देवस्यत्वा षडुपावीरसि पञ्च माहिः षट् शाग्निं युनज्मि सप्त यदाकूताद्वाहत्याय दशकौ त्रयोदश-
संते तिस्रः समुद्रंगच्छ हविष्मतीर्द्विको हृदेत्वा पञ्च देवस्य । सप्तसप्ततिः ॥ १३ ॥ ७७ ॥ १८ ॥ स्वात्वैकादश देवा-
स्वाष्टावष्टौ सप्तत्रिशत् ॥ ८ ॥ ३७ ॥ ६ ॥ वाचस्पतय उप यज्ञं विधूंशतिः सुरवन्त सप्तदशोदीरतां त्रयोदशाच्या-
यामगृहीतोसि त्रिकावावायोयं वा द्विकौ यावामेका तंत्र- जानुर्दश सोमोराजाष्टौ सीसेन तत्र षोडश सप्तपञ्चनवतिः
arr चतस्रोऽयंवेनो येदेवासस्त्रिका विन्द्राय मूर्धानं द्विकौ ॥ ७ ॥ ९५ ॥ १९ ॥ क्षत्रस्य योनिस्त्रयोदश यद्देवा दशा-
यस्त एका प्राणाय तिस्रो मघव इन्द्राग्नी आगतमाघौमास- भ्यादधाम्यष्टौ यो समिद्धो अग्निर्द्वादशाश्विनाहविस्त्रयोदशा-
श्चर्षणीष्टतो विश्वेदेवास आगतेन्द्रमरुत्वो मरुत्वन्तं वृषभं श्विनातेजसैकादश नवनवतिः ॥ ९ ॥ ९० ॥ २० ॥ इमंमे
मरुता त्वौजसे सजोषा इन्द्रमरुत्वाँ २ इन्द्रमहाँ २ इन्द्रो समिद्धो अग्निरेकादशकौ वसन्तेन ऋतुना पहोतायत्स-
महाँ २ इन्द्रमेकैकोदुत्यमष्टौ पञ्चविशतिरष्टाचत्वारिंशत् मिधाभिं द्वादशाऽश्विनौ छागस्य सप्त देवंबर्हिश्चतुर्दश पडे-
॥ २५ ॥ ४८ ॥ ७ ॥ उपयामगृहीतोस्यादित्येभ्यः पञ्च काष्टिः ॥ ६॥ ६१ ॥ २१ ॥ तेजोसि पञ्चाग्नय एका
वाममद्य द्वे सुशर्मास्येका बृहस्पतिसुतस्य द्वे हरिरसि चतस्रः हिंकाराय द्वे तत्सवितुर्दश विभूर्मात्रैका काय द्वे ब्रह्म-
समिन्द्रणेऽष्टौ माहिरेजतु दशमास्यः पञ्चकावातिष्ठयुवा- योदश शेषादेकैकान्नविशतिश्चतुस्त्रिशत् ॥ १९॥३४॥
हीन्द्रमिदेकैका यस्मान्न द्वेऽग्नेपवस्वोत्तिष्ठन्नदृश्रमुदुत्यमेकैका - २२ ॥ हिरण्यगर्भो यः प्राणतो द्विकौ युञ्जन्त्यष्टौ वायुष्ट्वा
जिघ्र द्वे विनइन्द्रवाचस्पतिं विश्वकर्मन्नेकैकानयेत्वा चतस्र पञ्च प्राणाय तिस्र उत्सवथ्या द्वादश गायत्री कस्त्वा षट्कौ
इहरतिस्तिस्रः परमेष्ठी दशत्रयोविशतिविषष्टिः ॥ २३ ॥ । कः स्विदष्टौ कास्विद्दश सुभूः स्वयंभू स्तिस्र एकादशपञ्च-
॥ ६३ ॥ ८ ॥ देवसवितश्चतस्र इन्द्रस्य वज्रः पञ्च देवस्याहं पष्टिः ॥ ११ ॥ ६५ ॥ २३ ॥ अश्वस्तूपरो धूम्रान्वसन्ताय
दशापये तिस्रो वाजस्येममष्टावग्निरेकाक्षरेणैषते चतुष्कौ समुद्राय शिशुमारान्मयुः प्राजापत्यो दशकाश्चत्वारश्वत्वा-
सविता द्वे अष्टौ चत्वारिंशत् ॥ ८ ॥ ४० ॥ ९ ॥ अपो रिशत् ॥ ४ ॥ ४० ॥ २४ ॥ शादद्भिर्नवैकैका हिरण्य-
देवाश्चतस्रः सोमस्य त्विषिः पञ्चावेष्टाः सप्त सोमस्य त्वा गर्भश्चत आनो दश मानोमित्रो यदश्वस्याष्टकौ यत्ते
चतस्र इन्द्रस्यवज्रः पञ्च स्योनासि चतस्रः सवित्रेकाश्विभ्यां षडिमानुकं द्वे पञ्चदश सप्तचत्वारिंशत् ॥१५॥४७॥२५॥
चतुविशत् ॥ ८ ॥ ३४ ॥ १० ॥ युञ्जान एकादश अग्निश्च पञ्चदशोच्चात एकादश द्वौ षड्विशतिः ॥ २ ॥
प्रतूर्त षोडश देवस्यत्वा दशापोदेवीर्द्वादशा पोलेकादशादि - । २६ ॥ २६ ॥ समास्स्वा दशोध अस्य पीवोअन्ना द्वादशका-
तिष्ट्वा पञ्चाकूतिमष्टादश सप्तम्यशीतिः ॥ ७ ॥ ८३ ॥ ११ ॥ । वभित्वैकादश चत्वारः पञ्चचत्वारिंशत् ॥ ४ ॥ ४५ ॥ २७ ॥
श्रीवेदपुरुषाय नमः ॥ ॐअधानुवाकान्वक्ष्यामि ब्रह्मणा दृशानः सप्तदश दिवस्परि द्वादश समिधाग्निं पञ्चदशापेत
निर्मितान्पुरा । शिष्याणामुपदेशाय यज्ञसंस्कार एव च । सप्तदशासुन्वन्तं त्रयोदश या ओषधीः सप्तविशतिर्मामा
विप्राणां यज्ञकालेषु जपहोमार्चनादिषु ॥ १ ॥ इषेत्वैका पोडश सप्तसप्तदशशतम् ॥ ७ ॥ ११७ ॥ १२ ॥ मयि-
वसोः पवित्र्यं तिस्रोऽव्रतपते सप्त पवित्रेस्थो द्वे शर्मासि गृह्णामि पञ्चदश दश ध्रुवासि मधुवाता एकादशकौ सम्यक् -
तिस्रो धृष्टरस शर्मासि द्विकौ देवस्यत्वा तिस्रो देवस्यत्वा । स्रवन्ति नवेमंमा षडपात्वैकाऽयं पुरः पञ्च सप्ताष्टापञ्चाशत्
पञ्च प्रत्युष्टरक्षस्तिस्रो दशैकत्रिशत् ॥ १० ॥ ३१॥१॥ ॥ ७ ॥ ५८ ॥ १३ ॥ ध्रुवक्षितिः पट् सजूऋतुभिर्मूर्धावयो
कृष्णोसि षडग्नेवाज जित्तिस्त्रो मयीदमग्नीषोमयोः पञ्चकाव- द्विकाविन्द्राग्नी आयुर्मे षङ्कावाशु त्रिवृ देकाग्नेर्भागो स्ये कया
ग्नेऽदब्धायो चतस्रः संवर्चसा पञ्चाग्नये कव्यवाहनाय पसप्त- चतुष्कावष्टावेकत्रिशत् ॥ ८ ॥ ३१ ॥ १४ ॥ अग्नेजाता-
चतुस्त्रिशत् ॥ ७ ॥ ३४ ॥ २ ॥ समिधाग्निं भूर्भुवः । न्पञ्च रश्मिनासत्याय चतस्रो राज्यस्ययं पुरः पञ्चकावग्निर्मू-
स्वश्चतुष्कावभिर्ज्योतिर्हे उपप्रयन्तः षड्विशतिर्भूर्भुवः- धैकोनत्रिशद्येनऋपयोऽष्टौ तपश्च नवसप्तपञ्चषष्टिः ॥ ७ ॥
स्वश्वतस्रो गृहामा तिस्रः प्रघासिनः पञ्च पूर्णादर्वि द्वेऽक्षन्न- ॥ ६५ ॥ १५ ॥ नमस्ते षोडश हिरण्यबाहव उष्णीषिणे तक्षभ्यो
मीमदन्त षडेष ते सप्तदशत्रिषष्टिः ॥ १० ॥ ६३ ॥ ३ ॥ एवं ज्येष्ठाय पञ्चकाः स्रुत्याय चतस्रः शंभवायैका पार्यायपञ्च
द्वे महीनां पयश्चतस्र आकृत्या ऋक्सामयोर्द्विको व्रतं कृणुत । द्वापे अन्धसो विशतिर्नवषट्षष्टिः ॥ ९ ॥ ६६ ॥ १६ ॥
षडेषाते चतस्रो वस्त्र्यसि तिस्र एष ते द्वे शुकंत्वा चत- अश्मन्नूर्जं दश नमस्ते पञ्चाग्निस्तिग्मेन नव चक्षुषः पिताष्टा-
स्रोऽदित्यास्त्वष्टौ दशसप्तत्रिंशत् ॥ १० ॥ ३७ ॥ ४ ॥ वाशुः शिशानः सप्तदशोदेनं क्रमध्वमग्निना पञ्चदशकौ
अग्नेस्तनूरापतये चतुष्कौ तप्तायनी द्वे इन्द्रघोषस्तिस्रो युञ्ज । शुक्रज्योतिः सप्तमे स्तनं त्रयोदश नवैकोनशतम् ॥ ९ ॥
तेऽष्टौ देवस्यत्वा चतस्रो देवस्यत्वा पञ्च विभूरसि चतस्रो ९९ ॥ १७ ॥ वाजः सप्तमूर्च्चतुष्का अश्माग्निस्त्रिकावशुः
ज्योतिरसि दुरुविष्णो तिस्रो दशत्रिचत्वारि शत् ॥ १० ॥ । पञ्चैका चतस्रो वाजाय द्वे वाजस्य त्वष्टावृतापाड् त्रयोद-
॥ ४३ ॥ ५ ॥ देवस्यत्वा षडुपावीरसि पञ्च माहिः षट् शाग्निं युनज्मि सप्त यदाकूताद्वाहत्याय दशकौ त्रयोदश-
संते तिस्रः समुद्रंगच्छ हविष्मतीर्द्विको हृदेत्वा पञ्च देवस्य । सप्तसप्ततिः ॥ १३ ॥ ७७ ॥ १८ ॥ स्वात्वैकादश देवा-
स्वाष्टावष्टौ सप्तत्रिशत् ॥ ८ ॥ ३७ ॥ ६ ॥ वाचस्पतय उप यज्ञं विधूंशतिः सुरवन्त सप्तदशोदीरतां त्रयोदशाच्या-
यामगृहीतोसि त्रिकावावायोयं वा द्विकौ यावामेका तंत्र- जानुर्दश सोमोराजाष्टौ सीसेन तत्र षोडश सप्तपञ्चनवतिः
arr चतस्रोऽयंवेनो येदेवासस्त्रिका विन्द्राय मूर्धानं द्विकौ ॥ ७ ॥ ९५ ॥ १९ ॥ क्षत्रस्य योनिस्त्रयोदश यद्देवा दशा-
यस्त एका प्राणाय तिस्रो मघव इन्द्राग्नी आगतमाघौमास- भ्यादधाम्यष्टौ यो समिद्धो अग्निर्द्वादशाश्विनाहविस्त्रयोदशा-
श्चर्षणीष्टतो विश्वेदेवास आगतेन्द्रमरुत्वो मरुत्वन्तं वृषभं श्विनातेजसैकादश नवनवतिः ॥ ९ ॥ ९० ॥ २० ॥ इमंमे
मरुता त्वौजसे सजोषा इन्द्रमरुत्वाँ २ इन्द्रमहाँ २ इन्द्रो समिद्धो अग्निरेकादशकौ वसन्तेन ऋतुना पहोतायत्स-
महाँ २ इन्द्रमेकैकोदुत्यमष्टौ पञ्चविशतिरष्टाचत्वारिंशत् मिधाभिं द्वादशाऽश्विनौ छागस्य सप्त देवंबर्हिश्चतुर्दश पडे-
॥ २५ ॥ ४८ ॥ ७ ॥ उपयामगृहीतोस्यादित्येभ्यः पञ्च काष्टिः ॥ ६॥ ६१ ॥ २१ ॥ तेजोसि पञ्चाग्नय एका
वाममद्य द्वे सुशर्मास्येका बृहस्पतिसुतस्य द्वे हरिरसि चतस्रः हिंकाराय द्वे तत्सवितुर्दश विभूर्मात्रैका काय द्वे ब्रह्म-
समिन्द्रणेऽष्टौ माहिरेजतु दशमास्यः पञ्चकावातिष्ठयुवा- योदश शेषादेकैकान्नविशतिश्चतुस्त्रिशत् ॥ १९॥३४॥
हीन्द्रमिदेकैका यस्मान्न द्वेऽग्नेपवस्वोत्तिष्ठन्नदृश्रमुदुत्यमेकैका - २२ ॥ हिरण्यगर्भो यः प्राणतो द्विकौ युञ्जन्त्यष्टौ वायुष्ट्वा
जिघ्र द्वे विनइन्द्रवाचस्पतिं विश्वकर्मन्नेकैकानयेत्वा चतस्र पञ्च प्राणाय तिस्र उत्सवथ्या द्वादश गायत्री कस्त्वा षट्कौ
इहरतिस्तिस्रः परमेष्ठी दशत्रयोविशतिविषष्टिः ॥ २३ ॥ । कः स्विदष्टौ कास्विद्दश सुभूः स्वयंभू स्तिस्र एकादशपञ्च-
॥ ६३ ॥ ८ ॥ देवसवितश्चतस्र इन्द्रस्य वज्रः पञ्च देवस्याहं पष्टिः ॥ ११ ॥ ६५ ॥ २३ ॥ अश्वस्तूपरो धूम्रान्वसन्ताय
दशापये तिस्रो वाजस्येममष्टावग्निरेकाक्षरेणैषते चतुष्कौ समुद्राय शिशुमारान्मयुः प्राजापत्यो दशकाश्चत्वारश्वत्वा-
सविता द्वे अष्टौ चत्वारिंशत् ॥ ८ ॥ ४० ॥ ९ ॥ अपो रिशत् ॥ ४ ॥ ४० ॥ २४ ॥ शादद्भिर्नवैकैका हिरण्य-
देवाश्चतस्रः सोमस्य त्विषिः पञ्चावेष्टाः सप्त सोमस्य त्वा गर्भश्चत आनो दश मानोमित्रो यदश्वस्याष्टकौ यत्ते
चतस्र इन्द्रस्यवज्रः पञ्च स्योनासि चतस्रः सवित्रेकाश्विभ्यां षडिमानुकं द्वे पञ्चदश सप्तचत्वारिंशत् ॥१५॥४७॥२५॥
चतुविशत् ॥ ८ ॥ ३४ ॥ १० ॥ युञ्जान एकादश अग्निश्च पञ्चदशोच्चात एकादश द्वौ षड्विशतिः ॥ २ ॥
प्रतूर्त षोडश देवस्यत्वा दशापोदेवीर्द्वादशा पोलेकादशादि - । २६ ॥ २६ ॥ समास्स्वा दशोध अस्य पीवोअन्ना द्वादशका-
तिष्ट्वा पञ्चाकूतिमष्टादश सप्तम्यशीतिः ॥ ७ ॥ ८३ ॥ ११ ॥ । वभित्वैकादश चत्वारः पञ्चचत्वारिंशत् ॥ ४ ॥ ४५ ॥ २७ ॥