2026-02-20 06:10:28 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
सर्वानुक्रमसूत्रम् ।
एवेद्वसिष्ठः ॥ ३८॥ अथ होत्रं त्रिपशोः समिद्धो अग्निराप्री
र्द्वादश विदर्भिरश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अनुष्टुभोऽश्विना हवि
स्तिस्रोऽनुष्टुभ एकैकाश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या य इन्द्र सवितृव
रुणदेवत्यास्तिस्रोऽनुष्टुभोऽविश्वना गोभिस्तिस्रोऽनुष्टुभो युवं
पुत्रमिवानुष्टुत्रिष्टुभौ यस्मिन्नश्वास आग्नेय्यौ जगतीत्रिष्ट-
भावश्विनातेजसैकादशर्चक्षूंशस्त्रं गोमद्गृत्समदस्तृचमाश्विनं
गायत्रं पावका नो मधुच्छन्दाः सारस्वतमिन्द्रायायैन्द्रं मधु
च्छन्दा एवानुक्ततमानुष्टुभमश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्यम् ॥ ३९ ॥
इति० संहितायां विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥
१३
होत्रादीनां प्रश्नप्रतिप्रश्नभूतमाद्याश्चतस्रोऽनुष्टुभः कास्वि-
दाद्याश्चतस्रश्चान्त्या दश त्रिष्टुभः सुभूरनुष्टुब्लिङ्गोक्तदेवता
होताय क्षत्प्राजापत्यः प्रैप: प्रजापतेर्हिरण्यगर्भः प्राजापत्या
त्रैष्टुभम् ॥ ४॥ इति० संहितायां त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥
अश्वस्तूपर इत्यादयः पशवोऽध्याये नोक्ता देवता वा
पर्ययास्तथा रोहितादयो गुणयुक्ता आरण्याश्च कपिञ्जला-
दय आध्यायाच्छादं दद्भिरित्यादित्वगित्येतदन्तं द्रव्यदैवत-
मुक्तमश्वस्तूपरो ब्राह्मणोऽध्यायः ॥ ४ ॥ इति० संहितायां
चतुर्विंशोऽध्यायः ॥ २४ ॥
शादं दद्भिस्त्वचान्तश्च जुम्बकाय वारुणीं द्विपदां मुण्डिभ
ओदन्य एषा चाघनाशन्यन्तर्जले यस्येमे काव्यौ त्रिष्टुभौ
हिरण्यगर्भः प्राजापत्य आनो दशचं जागतं वैश्वदेवं गोतमः
स्वस्तिनो विराट्स्थाना भद्रं कर्णेभिस्तृचं त्रैष्टुभं मानोऽश्वस्तो-
मीयं दीर्घतमात्रैष्टुभं द्वाविशत्यृचमश्वस्तुतिस्तृतीयापष्ट्यौ
जगत्याविमानु द्वैपदं वैश्वदेवं तृचं भौवन आयो वा साधन-
भौवनो वा ॥ ५ ॥ इति० संहितायां पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥
इमं गायत्री त्रिष्टुभौ वारुण्यौ शुनःशेपस्त्वंनस्त्रिष्टुभावा-
निवारुण्यौ वामदेवो महीभूषु त्रिष्टुबादित्या सुत्रामाणं गय:-
प्लातः सुनावत्रैस्वर्ग्या गायत्र्यानो मैत्रावरुणीं गायत्रीं विश्वा -
मित्रः प्रबाहवा वसिष्ठस्त्रिष्टुभ समिद्धो अग्निरेकादशा-
मानुष्टुभक्षू स्वस्त्यात्रेयस्यार्षं वयोधा इन्द्रो देवता वसन्तेन
ऋतुना षडृचमानुष्टुभं लिङ्गोक्तदेवत होता यक्षद्वादशाश्रीः ।
प्रैषा अश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अश्विनौ छागस्य सप्त लिङ्गोक्त-
देवताः प्रैषा वनस्पतिमभियूपोऽग्निस्विष्टकृदग्निर्देवं बर्हि- अग्निश्च सप्त लिङ्गोक्तानि प्रियो देवानां लौगाक्षिरनुष्टुभ-
रेकादशानुयाजप्रैषा अश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अग्निमद्य सूक्त- मनवसानां बृहस्पते गृत्समदो ब्राह्मीं त्रिष्टुभमिन्द्रगोम-
वाकमैपो लिङ्गोक्तदेवतो लिङ्गोक्तदेवतः ॥ ४० ॥ इति० नैन्द्यौ गायत्र्यौ रम्याक्षिऋतावानं प्रादुराक्षिर्वैश्वानरीयां
संहितायामेकविंशोऽध्यायः ॥ २१॥ इति सर्वानुक्रमणिकायां । वैश्वानरस्य त्रिष्टुभं कुत्सोऽग्निर्ऋपिराग्नेयीं गायत्रीं वसिष्टभ-
द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
रद्वाजौ महां२ऽइन्द्रो माहेन्द्री वसिष्ठस्तंव ऐन्द्रीं पथ्या-
ॐ अथाश्वमेधश्चतुरोऽध्यायान्प्रजापतिरपश्य त्तेजोसि सौ - । बृहतीं नोधा गोतमो यद्वाहिष्ठं वसूयव आग्नेयी मनुष्टुभमे हि
वर्णं निष्कमिमामगृभ्णन्संवत्सरो यज्ञपुरुषस्त्रिष्टुभमभिधा । भरद्वाजो गायत्रीमृतवस्ते बृहत्युपह्वरे वत्सो गायत्रीम् ॥ ६ ॥
लिङ्गोक्तानि यो अर्वन्तं गायत्र्यर्धेनाश्वस्तुतिः परोर्धे लिङ्गोक्तो- उच्चा ते गायत्रं तृच सौम्यमामहीयवोऽनुवीरैर्मुगलो
ऽग्नये लिङ्गोक्तान्येव हिंकारायेत्यश्वस्यैकान्नपञ्चाशञ्चेष्टितानि । यज्ञपुरुषस्त्रिष्टुभमनेपनीर्मेधातिथिराग्नेयीं गायत्रीमभियज्ञं
हिरण्यपाणिं पञ्चर्चक्षूं सावित्रं गायत्रमाद्या मेधातिथिरग्नि- द्व्यृचमृतुदैवतं मेधातिथिस्तवायमैन्द्री त्रिष्टुभं विश्वामित्रो -
स्तोमेनाग्नेयं तृचं गायत्रधूं सुतंभरो विश्वामित्रो विरूपो यथा- । मेवनो जगतीं गृत्समदः स्वादिष्ठया मधुच्छन्दाः सौम्या -
संख्यमजीजनो हि पावमानीं कृतिं पिपीलिकमध्यामनुष्टुभं वनुक्तानां गायत्रम् ॥ ७ ॥ इति० संहितायां षड्विंशो -
त्र्यरुणत्रसदस्यू विभूरश्वदेवतं देवा दैवमिहरन्तिराग्नेयानि । ऽध्यायः ॥ २६॥
चत्वारि कायौ भणानि लिङ्गोक्तान्याब्रह्म लिङ्गोक्तान्येवा- समास्त्वानिकोऽध्यायः प्रजापतेरार्ष सामिधेन्यो नवा-
ध्यायात् ॥ १ ॥ इति० संहितायां द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥
यत्रिष्टुभोऽग्निना दृष्टा अग्निऋषिः कर्माङ्गभूतमग्नि
प्रजापतये प्राजापत्यं यस्ते देवं यः प्राणतस्त्रिष्टुप् कायी स्तौत्यूर्ध्वा द्वादशर्चमाप्रिय मौष्णिहं विषमपदं प्राजापत्यमा -
हिरण्यगर्भस्य युञ्जन्ति मधुच्छन्दा आदित्यदेवत्यां गायत्रीं ग्नेयमग्निरपश्यदग्निर्हि प्रजापतित्वेन संस्तूयते तेन प्राजाप-
युञ्जन्त्यस्याश्वस्तुतिर्यद्वातो बृहतीमौ वसवस्त्वा लिङ्गोक्तानि त्यम् ॥ ८॥ पीवो अन्नां द्वे वायव्ये त्रिष्टुभौ वसिष्ठ आपोह द्वे
लाजी २ नश्वदेवत्यं कःस्विच्चतस्रोऽनुष्टुभः प्रश्नप्रतिप्रश्नभूत- प्राजापत्ये हिरण्यगर्भः प्राजापत्यः प्रयाभिर्हे वायव्ये वसिष्ठो
ह्मोद्ये होतुर्ब्रह्मणश्च वायुष्ट्वा लिङ्गोक्तानि सशितस्तिस्रोऽश्वदे- नियुत्वान्वायव्याः षड्वायोशुक्रोऽनुष्टुबेकया च त्रिष्टुबन्त्या
वत्या अनुष्टुब्विरात्रिष्टुभोऽग्निः पशुराश्वानि त्रीण्यम्बेनुष्टुबश्व । गायत्र्यो नियुत्वान्वायो गृत्समदो वायो शुक्रः पुरुमीढाज-
स्तुतिर्गणानां त्वा चत्वारि लिङ्गोक्तानि ॥३॥ उत्सक्थ्या गाय- मीढौ तववायो व्यश्व आङ्गिरसोऽभित्वा वसिष्ठ ऐन्द्रं प्रार्थ
घ्यावी एकादशर्चमानुष्टुभं द्वितीया तूपरिष्टादृहत्यध्वर्थ्या- प्रथमा बृहती द्वितीया सतोबृहती स्वामिदेव शंयुबह-
दीनां कुमार्यादिभिरलीलभाषणं ता एव देवता दधिक्राव्णो । स्पत्यः कयान ऐन्द्रं तृचं गायत्रं वामदेवोऽन्त्या तु पादनिच-
दधिक्रावा वामदेव्यः सुरभिमतीमनुष्टुभमाश्वीं गायत्रीप- यज्ञा ऊर्जानपात शंयुः पाहि नो गर्भः प्रागाथ एतं तृचं
ढचमाश्वमुष्णिगाद्याश्चतस्रोऽनुष्टुभोन्त्यात्रिष्टुप् कस्त्वा षडृच- । प्रागाथमाग्नेयं द्वे बृहत्यौ तृतीया सतोबृहती संवत्सरोऽस्या-
माश्वमाद्या गायत्री पञ्चानुष्टुभः कः स्विदष्टादशर्च ब्रह्मोद्य नेयम् ॥ ९ ॥ इति० संहितायां सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥
एवेद्वसिष्ठः ॥ ३८॥ अथ होत्रं त्रिपशोः समिद्धो अग्निराप्री
र्द्वादश विदर्भिरश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अनुष्टुभोऽश्विना हवि
स्तिस्रोऽनुष्टुभ एकैकाश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या य इन्द्र सवितृव
रुणदेवत्यास्तिस्रोऽनुष्टुभोऽविश्वना गोभिस्तिस्रोऽनुष्टुभो युवं
पुत्रमिवानुष्टुत्रिष्टुभौ यस्मिन्नश्वास आग्नेय्यौ जगतीत्रिष्ट-
भावश्विनातेजसैकादशर्चक्षूंशस्त्रं गोमद्गृत्समदस्तृचमाश्विनं
गायत्रं पावका नो मधुच्छन्दाः सारस्वतमिन्द्रायायैन्द्रं मधु
च्छन्दा एवानुक्ततमानुष्टुभमश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्यम् ॥ ३९ ॥
इति० संहितायां विंशोऽध्यायः ॥ २० ॥
१३
होत्रादीनां प्रश्नप्रतिप्रश्नभूतमाद्याश्चतस्रोऽनुष्टुभः कास्वि-
दाद्याश्चतस्रश्चान्त्या दश त्रिष्टुभः सुभूरनुष्टुब्लिङ्गोक्तदेवता
होताय क्षत्प्राजापत्यः प्रैप: प्रजापतेर्हिरण्यगर्भः प्राजापत्या
त्रैष्टुभम् ॥ ४॥ इति० संहितायां त्रयोविंशोऽध्यायः ॥ २३ ॥
अश्वस्तूपर इत्यादयः पशवोऽध्याये नोक्ता देवता वा
पर्ययास्तथा रोहितादयो गुणयुक्ता आरण्याश्च कपिञ्जला-
दय आध्यायाच्छादं दद्भिरित्यादित्वगित्येतदन्तं द्रव्यदैवत-
मुक्तमश्वस्तूपरो ब्राह्मणोऽध्यायः ॥ ४ ॥ इति० संहितायां
चतुर्विंशोऽध्यायः ॥ २४ ॥
शादं दद्भिस्त्वचान्तश्च जुम्बकाय वारुणीं द्विपदां मुण्डिभ
ओदन्य एषा चाघनाशन्यन्तर्जले यस्येमे काव्यौ त्रिष्टुभौ
हिरण्यगर्भः प्राजापत्य आनो दशचं जागतं वैश्वदेवं गोतमः
स्वस्तिनो विराट्स्थाना भद्रं कर्णेभिस्तृचं त्रैष्टुभं मानोऽश्वस्तो-
मीयं दीर्घतमात्रैष्टुभं द्वाविशत्यृचमश्वस्तुतिस्तृतीयापष्ट्यौ
जगत्याविमानु द्वैपदं वैश्वदेवं तृचं भौवन आयो वा साधन-
भौवनो वा ॥ ५ ॥ इति० संहितायां पञ्चविंशोऽध्यायः ॥ २५ ॥
इमं गायत्री त्रिष्टुभौ वारुण्यौ शुनःशेपस्त्वंनस्त्रिष्टुभावा-
निवारुण्यौ वामदेवो महीभूषु त्रिष्टुबादित्या सुत्रामाणं गय:-
प्लातः सुनावत्रैस्वर्ग्या गायत्र्यानो मैत्रावरुणीं गायत्रीं विश्वा -
मित्रः प्रबाहवा वसिष्ठस्त्रिष्टुभ समिद्धो अग्निरेकादशा-
मानुष्टुभक्षू स्वस्त्यात्रेयस्यार्षं वयोधा इन्द्रो देवता वसन्तेन
ऋतुना षडृचमानुष्टुभं लिङ्गोक्तदेवत होता यक्षद्वादशाश्रीः ।
प्रैषा अश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अश्विनौ छागस्य सप्त लिङ्गोक्त-
देवताः प्रैषा वनस्पतिमभियूपोऽग्निस्विष्टकृदग्निर्देवं बर्हि- अग्निश्च सप्त लिङ्गोक्तानि प्रियो देवानां लौगाक्षिरनुष्टुभ-
रेकादशानुयाजप्रैषा अश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्या अग्निमद्य सूक्त- मनवसानां बृहस्पते गृत्समदो ब्राह्मीं त्रिष्टुभमिन्द्रगोम-
वाकमैपो लिङ्गोक्तदेवतो लिङ्गोक्तदेवतः ॥ ४० ॥ इति० नैन्द्यौ गायत्र्यौ रम्याक्षिऋतावानं प्रादुराक्षिर्वैश्वानरीयां
संहितायामेकविंशोऽध्यायः ॥ २१॥ इति सर्वानुक्रमणिकायां । वैश्वानरस्य त्रिष्टुभं कुत्सोऽग्निर्ऋपिराग्नेयीं गायत्रीं वसिष्टभ-
द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
रद्वाजौ महां२ऽइन्द्रो माहेन्द्री वसिष्ठस्तंव ऐन्द्रीं पथ्या-
ॐ अथाश्वमेधश्चतुरोऽध्यायान्प्रजापतिरपश्य त्तेजोसि सौ - । बृहतीं नोधा गोतमो यद्वाहिष्ठं वसूयव आग्नेयी मनुष्टुभमे हि
वर्णं निष्कमिमामगृभ्णन्संवत्सरो यज्ञपुरुषस्त्रिष्टुभमभिधा । भरद्वाजो गायत्रीमृतवस्ते बृहत्युपह्वरे वत्सो गायत्रीम् ॥ ६ ॥
लिङ्गोक्तानि यो अर्वन्तं गायत्र्यर्धेनाश्वस्तुतिः परोर्धे लिङ्गोक्तो- उच्चा ते गायत्रं तृच सौम्यमामहीयवोऽनुवीरैर्मुगलो
ऽग्नये लिङ्गोक्तान्येव हिंकारायेत्यश्वस्यैकान्नपञ्चाशञ्चेष्टितानि । यज्ञपुरुषस्त्रिष्टुभमनेपनीर्मेधातिथिराग्नेयीं गायत्रीमभियज्ञं
हिरण्यपाणिं पञ्चर्चक्षूं सावित्रं गायत्रमाद्या मेधातिथिरग्नि- द्व्यृचमृतुदैवतं मेधातिथिस्तवायमैन्द्री त्रिष्टुभं विश्वामित्रो -
स्तोमेनाग्नेयं तृचं गायत्रधूं सुतंभरो विश्वामित्रो विरूपो यथा- । मेवनो जगतीं गृत्समदः स्वादिष्ठया मधुच्छन्दाः सौम्या -
संख्यमजीजनो हि पावमानीं कृतिं पिपीलिकमध्यामनुष्टुभं वनुक्तानां गायत्रम् ॥ ७ ॥ इति० संहितायां षड्विंशो -
त्र्यरुणत्रसदस्यू विभूरश्वदेवतं देवा दैवमिहरन्तिराग्नेयानि । ऽध्यायः ॥ २६॥
चत्वारि कायौ भणानि लिङ्गोक्तान्याब्रह्म लिङ्गोक्तान्येवा- समास्त्वानिकोऽध्यायः प्रजापतेरार्ष सामिधेन्यो नवा-
ध्यायात् ॥ १ ॥ इति० संहितायां द्वाविंशोऽध्यायः ॥ २२ ॥
यत्रिष्टुभोऽग्निना दृष्टा अग्निऋषिः कर्माङ्गभूतमग्नि
प्रजापतये प्राजापत्यं यस्ते देवं यः प्राणतस्त्रिष्टुप् कायी स्तौत्यूर्ध्वा द्वादशर्चमाप्रिय मौष्णिहं विषमपदं प्राजापत्यमा -
हिरण्यगर्भस्य युञ्जन्ति मधुच्छन्दा आदित्यदेवत्यां गायत्रीं ग्नेयमग्निरपश्यदग्निर्हि प्रजापतित्वेन संस्तूयते तेन प्राजाप-
युञ्जन्त्यस्याश्वस्तुतिर्यद्वातो बृहतीमौ वसवस्त्वा लिङ्गोक्तानि त्यम् ॥ ८॥ पीवो अन्नां द्वे वायव्ये त्रिष्टुभौ वसिष्ठ आपोह द्वे
लाजी २ नश्वदेवत्यं कःस्विच्चतस्रोऽनुष्टुभः प्रश्नप्रतिप्रश्नभूत- प्राजापत्ये हिरण्यगर्भः प्राजापत्यः प्रयाभिर्हे वायव्ये वसिष्ठो
ह्मोद्ये होतुर्ब्रह्मणश्च वायुष्ट्वा लिङ्गोक्तानि सशितस्तिस्रोऽश्वदे- नियुत्वान्वायव्याः षड्वायोशुक्रोऽनुष्टुबेकया च त्रिष्टुबन्त्या
वत्या अनुष्टुब्विरात्रिष्टुभोऽग्निः पशुराश्वानि त्रीण्यम्बेनुष्टुबश्व । गायत्र्यो नियुत्वान्वायो गृत्समदो वायो शुक्रः पुरुमीढाज-
स्तुतिर्गणानां त्वा चत्वारि लिङ्गोक्तानि ॥३॥ उत्सक्थ्या गाय- मीढौ तववायो व्यश्व आङ्गिरसोऽभित्वा वसिष्ठ ऐन्द्रं प्रार्थ
घ्यावी एकादशर्चमानुष्टुभं द्वितीया तूपरिष्टादृहत्यध्वर्थ्या- प्रथमा बृहती द्वितीया सतोबृहती स्वामिदेव शंयुबह-
दीनां कुमार्यादिभिरलीलभाषणं ता एव देवता दधिक्राव्णो । स्पत्यः कयान ऐन्द्रं तृचं गायत्रं वामदेवोऽन्त्या तु पादनिच-
दधिक्रावा वामदेव्यः सुरभिमतीमनुष्टुभमाश्वीं गायत्रीप- यज्ञा ऊर्जानपात शंयुः पाहि नो गर्भः प्रागाथ एतं तृचं
ढचमाश्वमुष्णिगाद्याश्चतस्रोऽनुष्टुभोन्त्यात्रिष्टुप् कस्त्वा षडृच- । प्रागाथमाग्नेयं द्वे बृहत्यौ तृतीया सतोबृहती संवत्सरोऽस्या-
माश्वमाद्या गायत्री पञ्चानुष्टुभः कः स्विदष्टादशर्च ब्रह्मोद्य नेयम् ॥ ९ ॥ इति० संहितायां सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥