2026-02-20 06:10:26 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
१२
सभाप्यशुक्लयजुर्वेदपरिशिष्टेषु -
पञ्चाग्नेयानि ये देवा जगत्यौ प्राणदेवत्ये प्राणदा बृहती पति- अथ सौत्रामणी प्रजापतेरार्षमश्विनोः सरस्वत्याश्च स्वाहीं-
र्वाग्नेय्याग्निस्तिग्मेनाग्नेयीं गायत्रीं भरद्वाजो य इमा वैश्वक- त्वानुष्टुप्सुरासोमदेवत्या सोमोऽसि चत्वारि सौराणि परितो
र्मणीस्त्रिष्टुभो विश्वकर्मा भौवनः ॥ २५ ॥ आशुरेन्द्रर्द्वादश भारद्वाजः सौमी बृहतीं वायोस्तृचो गायत्रः सौम्य आभू-
त्रिष्टभोऽप्रतिरथोऽवसृष्टानुष्टुबिपु देवत्या प्रेतायोद्धृन्स्तौत्यनुष्टु- तेर्ब्रह्म क्षत्रं त्रिष्टुप्सुरासोमदेवत्या नाना हि जगती सुरा-
बसौ या मारुती त्रिष्टुब्यत्र लिङ्गोक्तदेवता पङ्किर्मर्माणि । सोमदेवत्या तेजोसि पयोदेवत्यान्योजोसि सुरादेवत्यानि
लिङ्गोक्चैव त्रिष्टुवुदेनं तिस्रोऽनुष्टुभ आद्याग्नेयी द्वितीयैन्द्री याव्याघ्र हैमवचैरनुष्टुव्विपूचिकास्तुतिर्यदा पिपेषाग्नेयी बृ-
तृतीया लिङ्गोक्तदेवता पञ्चदिशः पञ्चयज्ञाग्निसाधनवादिन्य हती संपृचस्थ पयोग्रहा विप्रचस्थ सुराग्रहा देवा यज्ञं
आद्ये द्वे त्रिष्टुभौ तृतीया पतिर्बृहती वा चतुर्थी बृहत्येवान्त्या - ब्राह्मणानुवाको विशतिरनुष्टुभः सोमसंपत् ॥ ३३ ॥ सुरा-
त्रिष्टुमिानो द्वे आदित्यदेवत्ये आद्या विश्वावसोर्द्वितीयाऽप्र- वन्तं चतुऋचं त्रैष्टुभमश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्यं पितृभ्यः सप्त
तिरथस्य देवहूर्विधृतिरनुष्टुव्यज्ञदेवत्या वाजस्यैन्द्यनुष्टुबुद्राभ- पित्र्याणि पुनन्तुमा नवचै पवमानमाद्ये द्वे पित्र्ये अनु-
"मैन्द्राग्न्यनुष्टुत्रेव ॥ २६ ॥ क्रमध्वं पञ्चाग्नेय्य आद्यानुष्टुप् ष्टुभौ प्रजापतिस्तृतीया वैखानस आग्नेयीं गायत्रीं चतुर्थी
ततस्त्रिष्टुप् ततो बृहतीपिपीलिकमध्या ततोऽनुष्टुत्रिष्टुबन्त्या- लिङ्गोक्तदेवतानुष्टुप्पञ्चम्याझेयी गायत्री पट्ट्यानेयी ब्राह्मीच
ग्नेसहस्राक्ष विराडाग्नेयी सुपर्णो द्वे पतित्रिष्टुभौ तांंसवितुः गायत्री ब्राह्मस्तृतीयः पादः सौमी सावित्र्यष्टमी नवमी
सावित्रीं त्रिष्टुभं पुरस्ताज्योतिषं कण्वो ददर्श विधेमाग्नेयीं त्रिष्टुब्वैश्वदेवी ये समाना अनुष्टुभौ पित्र्याद्या द्वितीया यज-
गृत्समदस्त्रिष्टुभमस्यास्त्रिस्थानोऽग्निर्देवता प्रेो विराडाग्नेयी मानाशीर्हे सृती त्रिष्टुब्देवयानपितृयाणौ पन्थानौ त्रवीती-
वसिष्ठस्य चित्तिं वैश्वकर्मण्यतिजगती सप्तत आग्नेयीत्रिष्टुप्स- दक्षू हविख्यवसानाष्टिर्यजमानाशीः ॥ ३४ ॥ उदीरतां त्रयो-
तऋषीणाम् ॥ २७ ॥ शुक्रज्योतिः षण्मारुत्य आद्या चतुर्थी । दशचं पैत्र्यं त्रैष्टुभ शङ्ख एकादशी तु जगत्याच्याजानु
चोणिद्वितीया तृतीया च गायत्री पञ्चमी जगती षष्ठी दशर्चोऽनुवाको नव पित्र्यो दशम्यैन्द्री गायत्री तृतीयाचतु-
नवम्योऽनुष्टुभस्त्रिष्टुभ इतराः सोमो राजाष्टर्चमश्विसरस्व-
गायत्र्युष्णिग्वेन्द्रं दैवीर्मारुतमिमं त्रयोदशर्च आग्नेयत्रैष्टुभो-
ऽनुवाको यज्ञस्तुतिर्धृतस्तुतिर्वा वसोर्धाराभिवादिनी वा घृतं तीन्द्रा अपश्यन्नाद्यास्तिस्रो महाबृहत्य उपान्त्या च चतुर्थ्यन्ते
अतिजगत्य शेषे अतिशक्कयौं व्यवसाने सीसेन तत्रमश्विस-
मिमिक्षे गृत्समदः समुद्राद्वामदेवश्चत्वारिशृङ्गा) यज्ञपुरुष-
देवत्य ऋषभो मन्त्रः ॥ २८ ॥ इति० संहितायां सप्तदशो- रस्वतीन्द्रदेवत्याः षोडश जगत्यः ॥३५॥ इति० संहिताया-
मेकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
ऽध्यायः ॥ १७ ॥
क्षत्रस्य योनिर्द्विपदा गायत्री आसन्दीदेवतका मात्वा
कृष्णाजिनं मृत्योरुक्मावश्विनोर्भैषज्येन लिङ्गोक्तदेवतानि
त्रीणि कोऽसि प्राजापत्या गायत्री शिरो मे पञ्चर्चमिन्द्रश•
रीरावयवदेवताकं तृतीया गायत्र्यन्त्या महापङ्क्तिय्यवसाना-
नुष्टुभोन्त्याः प्रतिक्षत्रे वैश्वदेवं त्रया देवा दैवीपङ्क्तिरुयवसाना
प्रथमा द्वितीयैर्वैश्वदेवमाशीलिंग लोमान्यनुष्टुब्लिङ्गोक्तदेवता
॥ ३६ ॥ यद्देवास्तिस्रोऽग्निवायुसूर्यदेवत्या अनुष्टुभः कूष्मा-
ण्डीर्येद्रामे लिङ्गोक्तदेवत समुद्रेते द्विपदा विराडापी
सौर्यनुष्टुप्प्रस्कण्वस्याप
दुपदादिवानुष्टुवाप्युद्वय सौर्यनुष्टुप् प्रस्कण्वस्याप आद्याझेयी
परेिधसि समिद्देवत्ये यजुषी समाववर्त्यनिरुक्ता गायत्री
वैश्वानरज्योतिर्यजुरभ्यादध्याग्नेयं तृचमानुष्टुभमाश्वतराश्वि-
रशुना सौर्यनुष्टुप् सिञ्चन्ति परि सौर्येन्द्री चानुष्टुब्धाना-
वन्तमैन्द्री गायत्री विश्वामित्रस्य च बृहदिन्द्राय बृहती
नृमेधपुरुमेधयोरध्वर्यो गायत्री ॥ ३७ ॥ यो भूतानामात्म-
प्रवादा किर्नारायणीया कौण्डिन्यस्य प्राणपा मे हे अनु-
टुवुपरिष्टादृहत्यैौ लिङ्गोक्तदेवते समिद्ध इन्द्र एकादशाप्री-
त्रिष्टुभ आङ्गिरस इध्मस्तनूनपान्नराशस इडो बर्हिर्द्वार
उपासानक्ता दैव्या होतारा तिस्रो देवीस्त्वष्टा वनस्पतिः
। स्वाहाकृतय इत्येता आमीदेवता आयातु सप्त त्रिष्टुभ ऐन्द्य
आमन्द्रैर्वृहत्या यातु वामदेवस्त्रातारं गर्ग आमन्दैर्विश्वामित्र
वाजश्चमे देवानामार्षमेतैर्यजुर्भिर्यजमानोऽग्नेः कामान्या-
चते वाजप्रसवीयं सप्तचं विश्वेत्रैष्टुभं वैश्वदेवं लुशोधानाको
वाजोनस्तिस्रोऽन्नदेवत्या आद्यानुष्टुदे त्रिष्टुभौ संमा विराजा-
वाग्नेय्यो सरस्वत्यै लिङ्गोक्तदेवतम् ॥ २९ ॥ ऋताषाङ्गन्धर्वा
प्सरसः सनः प्राजापत्या प्रस्तारपङ्क्तिः समुद्रोऽसि वायव्यानि ।
त्रीणि रुचमाग्नेय्यनुष्टुप्तत्त्वा वारुणीं त्रिष्टुभं शुनःशेपः स्वर्णा-
ग्नेयानि पञ्चाग्निं युनज्याग्नेय्यस्तिस्त्र आये द्वे त्रिष्टुभौ पङ्कि
स्तृतीया दिवो हे आग्नेय्यौ परोष्णिमहापदपङ्की इष्टो यज्ञो
व्यूचं यजमानाग्निदेवत्यं गालव आयोष्णिद्वितीया गायत्री
॥ ३० ॥ यदाकूतादष्टर्चमाग्नेयं विश्वकर्मणस्तृतीया देवी
वाद्या जगती तिस्रखिष्टभश्चतस्रोऽनुष्टभोऽग्निरस्म्यद्वैतवादिनीं
त्रिष्टुभं देवश्रवा देववातश्च भारतावृचो यजुर्वे अग्नयोऽनु-
टुबाग्नेयी ॥ ३१ ॥ वार्त्रहत्याय सप्तर्चमिन्द्रोऽपश्यदाद्ये द्वे
वार्त्रध्यौ गायत्रीत्रिष्टुभौ विश्वामित्रस्य च विनोऽनुष्टुम्मृगो न
त्रिष्टुप्प्रथमां शासो भारद्वाजो द्वितीयां जय ऐन्द्रो द्वे
वैश्वानर्थो गायत्री त्रिष्टुभौ पृष्ठोदिवि कुत्सस्य चाश्याम द्वे
त्रिष्टुभावाग्नेय्यौ कामवत्यावश्याम भरद्वाजस्य च वंय ते
कात्यस्योकीलस्य च धामच्छदनुष्टुव् वैश्वदेवी ॥ ३२ ॥ इति०
संहितायामष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥
सभाप्यशुक्लयजुर्वेदपरिशिष्टेषु -
पञ्चाग्नेयानि ये देवा जगत्यौ प्राणदेवत्ये प्राणदा बृहती पति- अथ सौत्रामणी प्रजापतेरार्षमश्विनोः सरस्वत्याश्च स्वाहीं-
र्वाग्नेय्याग्निस्तिग्मेनाग्नेयीं गायत्रीं भरद्वाजो य इमा वैश्वक- त्वानुष्टुप्सुरासोमदेवत्या सोमोऽसि चत्वारि सौराणि परितो
र्मणीस्त्रिष्टुभो विश्वकर्मा भौवनः ॥ २५ ॥ आशुरेन्द्रर्द्वादश भारद्वाजः सौमी बृहतीं वायोस्तृचो गायत्रः सौम्य आभू-
त्रिष्टभोऽप्रतिरथोऽवसृष्टानुष्टुबिपु देवत्या प्रेतायोद्धृन्स्तौत्यनुष्टु- तेर्ब्रह्म क्षत्रं त्रिष्टुप्सुरासोमदेवत्या नाना हि जगती सुरा-
बसौ या मारुती त्रिष्टुब्यत्र लिङ्गोक्तदेवता पङ्किर्मर्माणि । सोमदेवत्या तेजोसि पयोदेवत्यान्योजोसि सुरादेवत्यानि
लिङ्गोक्चैव त्रिष्टुवुदेनं तिस्रोऽनुष्टुभ आद्याग्नेयी द्वितीयैन्द्री याव्याघ्र हैमवचैरनुष्टुव्विपूचिकास्तुतिर्यदा पिपेषाग्नेयी बृ-
तृतीया लिङ्गोक्तदेवता पञ्चदिशः पञ्चयज्ञाग्निसाधनवादिन्य हती संपृचस्थ पयोग्रहा विप्रचस्थ सुराग्रहा देवा यज्ञं
आद्ये द्वे त्रिष्टुभौ तृतीया पतिर्बृहती वा चतुर्थी बृहत्येवान्त्या - ब्राह्मणानुवाको विशतिरनुष्टुभः सोमसंपत् ॥ ३३ ॥ सुरा-
त्रिष्टुमिानो द्वे आदित्यदेवत्ये आद्या विश्वावसोर्द्वितीयाऽप्र- वन्तं चतुऋचं त्रैष्टुभमश्विसरस्वतीन्द्रदेवत्यं पितृभ्यः सप्त
तिरथस्य देवहूर्विधृतिरनुष्टुव्यज्ञदेवत्या वाजस्यैन्द्यनुष्टुबुद्राभ- पित्र्याणि पुनन्तुमा नवचै पवमानमाद्ये द्वे पित्र्ये अनु-
"मैन्द्राग्न्यनुष्टुत्रेव ॥ २६ ॥ क्रमध्वं पञ्चाग्नेय्य आद्यानुष्टुप् ष्टुभौ प्रजापतिस्तृतीया वैखानस आग्नेयीं गायत्रीं चतुर्थी
ततस्त्रिष्टुप् ततो बृहतीपिपीलिकमध्या ततोऽनुष्टुत्रिष्टुबन्त्या- लिङ्गोक्तदेवतानुष्टुप्पञ्चम्याझेयी गायत्री पट्ट्यानेयी ब्राह्मीच
ग्नेसहस्राक्ष विराडाग्नेयी सुपर्णो द्वे पतित्रिष्टुभौ तांंसवितुः गायत्री ब्राह्मस्तृतीयः पादः सौमी सावित्र्यष्टमी नवमी
सावित्रीं त्रिष्टुभं पुरस्ताज्योतिषं कण्वो ददर्श विधेमाग्नेयीं त्रिष्टुब्वैश्वदेवी ये समाना अनुष्टुभौ पित्र्याद्या द्वितीया यज-
गृत्समदस्त्रिष्टुभमस्यास्त्रिस्थानोऽग्निर्देवता प्रेो विराडाग्नेयी मानाशीर्हे सृती त्रिष्टुब्देवयानपितृयाणौ पन्थानौ त्रवीती-
वसिष्ठस्य चित्तिं वैश्वकर्मण्यतिजगती सप्तत आग्नेयीत्रिष्टुप्स- दक्षू हविख्यवसानाष्टिर्यजमानाशीः ॥ ३४ ॥ उदीरतां त्रयो-
तऋषीणाम् ॥ २७ ॥ शुक्रज्योतिः षण्मारुत्य आद्या चतुर्थी । दशचं पैत्र्यं त्रैष्टुभ शङ्ख एकादशी तु जगत्याच्याजानु
चोणिद्वितीया तृतीया च गायत्री पञ्चमी जगती षष्ठी दशर्चोऽनुवाको नव पित्र्यो दशम्यैन्द्री गायत्री तृतीयाचतु-
नवम्योऽनुष्टुभस्त्रिष्टुभ इतराः सोमो राजाष्टर्चमश्विसरस्व-
गायत्र्युष्णिग्वेन्द्रं दैवीर्मारुतमिमं त्रयोदशर्च आग्नेयत्रैष्टुभो-
ऽनुवाको यज्ञस्तुतिर्धृतस्तुतिर्वा वसोर्धाराभिवादिनी वा घृतं तीन्द्रा अपश्यन्नाद्यास्तिस्रो महाबृहत्य उपान्त्या च चतुर्थ्यन्ते
अतिजगत्य शेषे अतिशक्कयौं व्यवसाने सीसेन तत्रमश्विस-
मिमिक्षे गृत्समदः समुद्राद्वामदेवश्चत्वारिशृङ्गा) यज्ञपुरुष-
देवत्य ऋषभो मन्त्रः ॥ २८ ॥ इति० संहितायां सप्तदशो- रस्वतीन्द्रदेवत्याः षोडश जगत्यः ॥३५॥ इति० संहिताया-
मेकोनविंशोऽध्यायः ॥ १९ ॥
ऽध्यायः ॥ १७ ॥
क्षत्रस्य योनिर्द्विपदा गायत्री आसन्दीदेवतका मात्वा
कृष्णाजिनं मृत्योरुक्मावश्विनोर्भैषज्येन लिङ्गोक्तदेवतानि
त्रीणि कोऽसि प्राजापत्या गायत्री शिरो मे पञ्चर्चमिन्द्रश•
रीरावयवदेवताकं तृतीया गायत्र्यन्त्या महापङ्क्तिय्यवसाना-
नुष्टुभोन्त्याः प्रतिक्षत्रे वैश्वदेवं त्रया देवा दैवीपङ्क्तिरुयवसाना
प्रथमा द्वितीयैर्वैश्वदेवमाशीलिंग लोमान्यनुष्टुब्लिङ्गोक्तदेवता
॥ ३६ ॥ यद्देवास्तिस्रोऽग्निवायुसूर्यदेवत्या अनुष्टुभः कूष्मा-
ण्डीर्येद्रामे लिङ्गोक्तदेवत समुद्रेते द्विपदा विराडापी
सौर्यनुष्टुप्प्रस्कण्वस्याप
दुपदादिवानुष्टुवाप्युद्वय सौर्यनुष्टुप् प्रस्कण्वस्याप आद्याझेयी
परेिधसि समिद्देवत्ये यजुषी समाववर्त्यनिरुक्ता गायत्री
वैश्वानरज्योतिर्यजुरभ्यादध्याग्नेयं तृचमानुष्टुभमाश्वतराश्वि-
रशुना सौर्यनुष्टुप् सिञ्चन्ति परि सौर्येन्द्री चानुष्टुब्धाना-
वन्तमैन्द्री गायत्री विश्वामित्रस्य च बृहदिन्द्राय बृहती
नृमेधपुरुमेधयोरध्वर्यो गायत्री ॥ ३७ ॥ यो भूतानामात्म-
प्रवादा किर्नारायणीया कौण्डिन्यस्य प्राणपा मे हे अनु-
टुवुपरिष्टादृहत्यैौ लिङ्गोक्तदेवते समिद्ध इन्द्र एकादशाप्री-
त्रिष्टुभ आङ्गिरस इध्मस्तनूनपान्नराशस इडो बर्हिर्द्वार
उपासानक्ता दैव्या होतारा तिस्रो देवीस्त्वष्टा वनस्पतिः
। स्वाहाकृतय इत्येता आमीदेवता आयातु सप्त त्रिष्टुभ ऐन्द्य
आमन्द्रैर्वृहत्या यातु वामदेवस्त्रातारं गर्ग आमन्दैर्विश्वामित्र
वाजश्चमे देवानामार्षमेतैर्यजुर्भिर्यजमानोऽग्नेः कामान्या-
चते वाजप्रसवीयं सप्तचं विश्वेत्रैष्टुभं वैश्वदेवं लुशोधानाको
वाजोनस्तिस्रोऽन्नदेवत्या आद्यानुष्टुदे त्रिष्टुभौ संमा विराजा-
वाग्नेय्यो सरस्वत्यै लिङ्गोक्तदेवतम् ॥ २९ ॥ ऋताषाङ्गन्धर्वा
प्सरसः सनः प्राजापत्या प्रस्तारपङ्क्तिः समुद्रोऽसि वायव्यानि ।
त्रीणि रुचमाग्नेय्यनुष्टुप्तत्त्वा वारुणीं त्रिष्टुभं शुनःशेपः स्वर्णा-
ग्नेयानि पञ्चाग्निं युनज्याग्नेय्यस्तिस्त्र आये द्वे त्रिष्टुभौ पङ्कि
स्तृतीया दिवो हे आग्नेय्यौ परोष्णिमहापदपङ्की इष्टो यज्ञो
व्यूचं यजमानाग्निदेवत्यं गालव आयोष्णिद्वितीया गायत्री
॥ ३० ॥ यदाकूतादष्टर्चमाग्नेयं विश्वकर्मणस्तृतीया देवी
वाद्या जगती तिस्रखिष्टभश्चतस्रोऽनुष्टभोऽग्निरस्म्यद्वैतवादिनीं
त्रिष्टुभं देवश्रवा देववातश्च भारतावृचो यजुर्वे अग्नयोऽनु-
टुबाग्नेयी ॥ ३१ ॥ वार्त्रहत्याय सप्तर्चमिन्द्रोऽपश्यदाद्ये द्वे
वार्त्रध्यौ गायत्रीत्रिष्टुभौ विश्वामित्रस्य च विनोऽनुष्टुम्मृगो न
त्रिष्टुप्प्रथमां शासो भारद्वाजो द्वितीयां जय ऐन्द्रो द्वे
वैश्वानर्थो गायत्री त्रिष्टुभौ पृष्ठोदिवि कुत्सस्य चाश्याम द्वे
त्रिष्टुभावाग्नेय्यौ कामवत्यावश्याम भरद्वाजस्य च वंय ते
कात्यस्योकीलस्य च धामच्छदनुष्टुव् वैश्वदेवी ॥ ३२ ॥ इति०
संहितायामष्टादशोऽध्यायः ॥ १८ ॥