2026-02-20 06:10:04 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
५७०
शुक्लयजुर्वेद संहिता ।
ददत् नः देहि अस्मभ्यं धनम् । भग प्र नो जनय गोभि-
रवैः ।
भग, प्रजनय नः अस्मान् गोभिः अश्वैश्व । हे
भग, नृभिः मनुष्यैः नृवन्तः स्याम भवेम ॥ ३६॥
म० हे भग, हे प्रणेतः प्रकर्षेण नयति प्रापयति धन-
मिति प्रणेता तस्य संबोधने हे प्रणेतः, आदरार्थं पुनः संबो-
,
[ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ३४ ]
म० हे देवाः, भग एव भगवान् । धनवानस्तु किमन्यैर-
दातृभिर्धनिभिर्देवैरिति भावः । तेन भगदत्तेन धनेन वयं
भगवन्तः स्याम । एवं देवानुक्त्वाथ भगमाह । हे भग, सर्वइत्
सर्व एव जनः तं प्रसिद्धं त्वा जोहवीति अत्यन्तमाह्वयति इष्ट-
सिद्धये । हे भग, स त्वमिह नोऽस्माकं कर्मणि पुरता पुरो-
धनम् । हे भग, हे सत्यराधः सत्यमनश्वरं राधो धनं यस्य । ऽग्रे एतीति पुरएता अग्रयायी भव । अग्रेसरो भूत्वा सर्व-
स सत्यराधाः तत्संबुद्धौ हे सत्यराधः हे भग, लं ददत् धनं कार्याणि साधयेत्यर्थः ॥ ३८ ॥
प्रयच्छन्सन् नोऽस्माकमिमां धियं प्रज्ञां कर्म वा उदव उद्ग-
मय । यथा सूक्ष्मार्थान्पश्यामस्तथा कुर्विति भावः । किंच हे
भग, नोऽस्मान् गोभिः अश्वैः प्रजनय प्रवर्धय । गाः अश्वांश्च
बहून् देहीत्यर्थः । हे भग, वयं नृभिः पुत्रादिभिः नृवन्तः
मनुष्यवन्तः प्रकर्षेण स्याम भवेम ॥ ३६ ॥
।
सप्तत्रिंशी ।
उ॒तेदानि॒ भग॑वन्तः स्याम॒व प्र॑पि॒त्व उ॒त मध्ये
अम् । उ॒तोदि॑ता मघव॒न्सूर्य॑स्य व॒यं दे॒वाना॑
सुम॒तौ स्या॑म ॥ ३७ ॥
एकोनचत्वारिंशी ।
सम॑ध्व॒राय॒षसऽनमन्त
।
दधि॒क्रावे॑व॒ शुच॑ये
प॒दाय॑ । अर्वा॒चीन॑ व॑सु॒वद॒ भग॑ नो॒ रथा॑मि॒वावा॑
वा॒जिन॒ आव॑हन्तु ॥ ३९॥
उ० समध्वराय । समनमन्त प्रह्वीभवन्ति या उपसः ।
अध्वराय यज्ञाय अग्निहोत्रादिकर्मणे । कथमिव । दधि-
अध्यायानार्थं कर्तव्यमिति संनमते । एवं उपसः ।
क्रावेव । यथा दधिक्रावा अधः शुचये पदाय शुचिपदं
अर्वाचीनं अनन्यगतमनस्कम् । वसुविदं च वसु धनं
विन्दतीति वसुवित् तं वसुविदम् । भगम् आदित्यम् । नः
अस्मान् प्रति । रथमित्र अश्वाः वाजिनः वेजनवन्तः अन्न-
उ० उतेदानीम् । उत अपिच इदानीं भगवन्तः स्याम ।
आदित्यप्रसादात् । उत अपिच प्रपित्वे प्राप्ते अस्तमनकाले
भगवन्तः स्याम । उत अपिच मध्ये मध्यंदिने अह्नां भगवन्तो वा । आवहन्तु आगमयन्तु ॥ ३९ ॥
वन्तः स्याम । उतोदिता उत अपिच उदिता उदयकाले हे
मघवन् धनवन्, सूर्यस्य भगवतः प्रसादादेव वयम् देवानां
सुमतौ कल्याण्यां मतौ स्याम भवेम ॥ ३७ ॥
म० हे मघवन् धनवन् रवे, उत अपिच वयमिदानीं
भगवन्तो ज्ञानवन्तो वा स्याम भवेम । उतापिच सूर्यस्य
प्रपिवे प्रपतने अस्तमये भगवन्तः स्याम । उत अह्नां मध्ये
मध्यंदिने भगवन्तः स्याम । उत सूर्यस्य उदिता उदितौ उद-
यसमये भगवन्तः स्याम । किं बहुना सर्वदास्माकं धनवत्ता-
स्त्वित्यर्थः । किंच देवानां सुमतौ कल्याण्यां बुद्धौ वयं स्याम ।
देवा अस्मामु शोभनामनुग्रहविषयां बुद्धिं दलित्यर्थः ॥ ३७
अष्टत्रिंशी ।
॥
भर्ग एव भग॑वाँ २ ॥ अस्तु देवा॒स्तेन॑ व॒यं
भगवन्तः : स्याम । तं त्वा॑ ग॒ सर्व॒ इज्जॆहवीति॒ स
नौ भग पुरता भ॑वे॒ह ॥ ३८ ॥
उ० भग एव । हे देवाः, भगएव भगवान् धनवान्
अस्तु किमन्यैर्देवताविशेषैर्धनयुक्त र दातृभिरित्यभिप्रायः ।
तेन भगदत्तेन धनेन वयं भगवन्तः धनवन्तः स्याम
भवेम । एकं वाक्यम् । द्वितीयेनार्धर्चेन द्वितीयम् । एकवा
क्यताया असंभवात् । तं त्वा । उपरि तदः श्रवणात् यदोऽत्र
वृत्तिः । तं स्वाम् । हे भग, सर्वइन् सर्वएव जोहवीति
आह्वयति कामसिद्धये । स नः अस्माकम् हे भग, पुरgar
अयायी सर्वकार्येषु भव इह ॥ ३८ ॥
I
म० उपसः प्रातःकालाधिष्ठातारो देवाः अध्वराय संनमन्त
संनमन्ते प्रीभवन्ति । कथमिव । दधिक्रावा अश्वः इव । तथा
अश्वः शुचये पदाय । अन्याधानार्थ शुचि पदम् । ता उपसः
भगमादित्यं नोऽस्माकमर्वाचीनमभिमुखमावहन्तु आगमयन्तु ।
किंभूतं भगम् । वसुविदम् वसु धनं विन्दतीति वसुविदः
'इगुपध' ( पा० ३ । १ । १३५ ) इति कः । यथा वाजिनोऽन्न-
वन्तो वेगवन्तो वा अश्वा रथमावहन्ति तद्वत् ॥ ३९ ॥
चत्वारिंशी ।
अश्वा॑ती॒र्गोम॑तीनं॑ उ॒षासो॑ वी॒रव॑तीः सद॑मुच्छ-
न्तु भ॒द्राः । घृतं दु॒ना वि॒श्वत॒ः प्रप॑ता यूयं पा॑त॒
स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ४० ॥
।
गोमत्यः नः अस्माकम् । उपासः वीरवत्यः सदं सदाकालम्
उ० अश्वावतीः । उपोदेवत्या त्रिष्टुप् । अश्ववत्यः
उच्छन्तु । 'उच्छी विवासे' । विवासयन्तु तमः । भद्राः
भन्दनीयाः । घृतमवश्यायजलं दुहानाः । विश्वतः प्रपीताः ।
ध्यायः पीआदेशः । सर्वतः आध्यायिताः धर्मार्थकामैः ।
इदानीमृत्विग्विषयः प्रश्नः यूयं पात पालयत स्वस्तिभिरवि-
नाशैः सदा नः अस्मान् ॥ ४० ॥
म० उपोदेवत्या त्रिष्टुप् । उपसः सदं सदाकालं नोऽस्मा-
नुच्छन्तु विवासयन्तु अज्ञानलक्षणं पाशं मोचयन्तु । 'उच्छी
विवासे'। किंभूता उपसः । अश्वावतीः अश्ववत्यः गोमतीः गोमत्यः
वीरवतीः वीरवत्यः भद्राः भन्दनीयाः कल्याणरूपाः घृतमव
शुक्लयजुर्वेद संहिता ।
ददत् नः देहि अस्मभ्यं धनम् । भग प्र नो जनय गोभि-
रवैः ।
भग, प्रजनय नः अस्मान् गोभिः अश्वैश्व । हे
भग, नृभिः मनुष्यैः नृवन्तः स्याम भवेम ॥ ३६॥
म० हे भग, हे प्रणेतः प्रकर्षेण नयति प्रापयति धन-
मिति प्रणेता तस्य संबोधने हे प्रणेतः, आदरार्थं पुनः संबो-
,
[ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः ३४ ]
म० हे देवाः, भग एव भगवान् । धनवानस्तु किमन्यैर-
दातृभिर्धनिभिर्देवैरिति भावः । तेन भगदत्तेन धनेन वयं
भगवन्तः स्याम । एवं देवानुक्त्वाथ भगमाह । हे भग, सर्वइत्
सर्व एव जनः तं प्रसिद्धं त्वा जोहवीति अत्यन्तमाह्वयति इष्ट-
सिद्धये । हे भग, स त्वमिह नोऽस्माकं कर्मणि पुरता पुरो-
धनम् । हे भग, हे सत्यराधः सत्यमनश्वरं राधो धनं यस्य । ऽग्रे एतीति पुरएता अग्रयायी भव । अग्रेसरो भूत्वा सर्व-
स सत्यराधाः तत्संबुद्धौ हे सत्यराधः हे भग, लं ददत् धनं कार्याणि साधयेत्यर्थः ॥ ३८ ॥
प्रयच्छन्सन् नोऽस्माकमिमां धियं प्रज्ञां कर्म वा उदव उद्ग-
मय । यथा सूक्ष्मार्थान्पश्यामस्तथा कुर्विति भावः । किंच हे
भग, नोऽस्मान् गोभिः अश्वैः प्रजनय प्रवर्धय । गाः अश्वांश्च
बहून् देहीत्यर्थः । हे भग, वयं नृभिः पुत्रादिभिः नृवन्तः
मनुष्यवन्तः प्रकर्षेण स्याम भवेम ॥ ३६ ॥
।
सप्तत्रिंशी ।
उ॒तेदानि॒ भग॑वन्तः स्याम॒व प्र॑पि॒त्व उ॒त मध्ये
अम् । उ॒तोदि॑ता मघव॒न्सूर्य॑स्य व॒यं दे॒वाना॑
सुम॒तौ स्या॑म ॥ ३७ ॥
एकोनचत्वारिंशी ।
सम॑ध्व॒राय॒षसऽनमन्त
।
दधि॒क्रावे॑व॒ शुच॑ये
प॒दाय॑ । अर्वा॒चीन॑ व॑सु॒वद॒ भग॑ नो॒ रथा॑मि॒वावा॑
वा॒जिन॒ आव॑हन्तु ॥ ३९॥
उ० समध्वराय । समनमन्त प्रह्वीभवन्ति या उपसः ।
अध्वराय यज्ञाय अग्निहोत्रादिकर्मणे । कथमिव । दधि-
अध्यायानार्थं कर्तव्यमिति संनमते । एवं उपसः ।
क्रावेव । यथा दधिक्रावा अधः शुचये पदाय शुचिपदं
अर्वाचीनं अनन्यगतमनस्कम् । वसुविदं च वसु धनं
विन्दतीति वसुवित् तं वसुविदम् । भगम् आदित्यम् । नः
अस्मान् प्रति । रथमित्र अश्वाः वाजिनः वेजनवन्तः अन्न-
उ० उतेदानीम् । उत अपिच इदानीं भगवन्तः स्याम ।
आदित्यप्रसादात् । उत अपिच प्रपित्वे प्राप्ते अस्तमनकाले
भगवन्तः स्याम । उत अपिच मध्ये मध्यंदिने अह्नां भगवन्तो वा । आवहन्तु आगमयन्तु ॥ ३९ ॥
वन्तः स्याम । उतोदिता उत अपिच उदिता उदयकाले हे
मघवन् धनवन्, सूर्यस्य भगवतः प्रसादादेव वयम् देवानां
सुमतौ कल्याण्यां मतौ स्याम भवेम ॥ ३७ ॥
म० हे मघवन् धनवन् रवे, उत अपिच वयमिदानीं
भगवन्तो ज्ञानवन्तो वा स्याम भवेम । उतापिच सूर्यस्य
प्रपिवे प्रपतने अस्तमये भगवन्तः स्याम । उत अह्नां मध्ये
मध्यंदिने भगवन्तः स्याम । उत सूर्यस्य उदिता उदितौ उद-
यसमये भगवन्तः स्याम । किं बहुना सर्वदास्माकं धनवत्ता-
स्त्वित्यर्थः । किंच देवानां सुमतौ कल्याण्यां बुद्धौ वयं स्याम ।
देवा अस्मामु शोभनामनुग्रहविषयां बुद्धिं दलित्यर्थः ॥ ३७
अष्टत्रिंशी ।
॥
भर्ग एव भग॑वाँ २ ॥ अस्तु देवा॒स्तेन॑ व॒यं
भगवन्तः : स्याम । तं त्वा॑ ग॒ सर्व॒ इज्जॆहवीति॒ स
नौ भग पुरता भ॑वे॒ह ॥ ३८ ॥
उ० भग एव । हे देवाः, भगएव भगवान् धनवान्
अस्तु किमन्यैर्देवताविशेषैर्धनयुक्त र दातृभिरित्यभिप्रायः ।
तेन भगदत्तेन धनेन वयं भगवन्तः धनवन्तः स्याम
भवेम । एकं वाक्यम् । द्वितीयेनार्धर्चेन द्वितीयम् । एकवा
क्यताया असंभवात् । तं त्वा । उपरि तदः श्रवणात् यदोऽत्र
वृत्तिः । तं स्वाम् । हे भग, सर्वइन् सर्वएव जोहवीति
आह्वयति कामसिद्धये । स नः अस्माकम् हे भग, पुरgar
अयायी सर्वकार्येषु भव इह ॥ ३८ ॥
I
म० उपसः प्रातःकालाधिष्ठातारो देवाः अध्वराय संनमन्त
संनमन्ते प्रीभवन्ति । कथमिव । दधिक्रावा अश्वः इव । तथा
अश्वः शुचये पदाय । अन्याधानार्थ शुचि पदम् । ता उपसः
भगमादित्यं नोऽस्माकमर्वाचीनमभिमुखमावहन्तु आगमयन्तु ।
किंभूतं भगम् । वसुविदम् वसु धनं विन्दतीति वसुविदः
'इगुपध' ( पा० ३ । १ । १३५ ) इति कः । यथा वाजिनोऽन्न-
वन्तो वेगवन्तो वा अश्वा रथमावहन्ति तद्वत् ॥ ३९ ॥
चत्वारिंशी ।
अश्वा॑ती॒र्गोम॑तीनं॑ उ॒षासो॑ वी॒रव॑तीः सद॑मुच्छ-
न्तु भ॒द्राः । घृतं दु॒ना वि॒श्वत॒ः प्रप॑ता यूयं पा॑त॒
स्वस्तिभिः सदा नः ॥ ४० ॥
।
गोमत्यः नः अस्माकम् । उपासः वीरवत्यः सदं सदाकालम्
उ० अश्वावतीः । उपोदेवत्या त्रिष्टुप् । अश्ववत्यः
उच्छन्तु । 'उच्छी विवासे' । विवासयन्तु तमः । भद्राः
भन्दनीयाः । घृतमवश्यायजलं दुहानाः । विश्वतः प्रपीताः ।
ध्यायः पीआदेशः । सर्वतः आध्यायिताः धर्मार्थकामैः ।
इदानीमृत्विग्विषयः प्रश्नः यूयं पात पालयत स्वस्तिभिरवि-
नाशैः सदा नः अस्मान् ॥ ४० ॥
म० उपोदेवत्या त्रिष्टुप् । उपसः सदं सदाकालं नोऽस्मा-
नुच्छन्तु विवासयन्तु अज्ञानलक्षणं पाशं मोचयन्तु । 'उच्छी
विवासे'। किंभूता उपसः । अश्वावतीः अश्ववत्यः गोमतीः गोमत्यः
वीरवतीः वीरवत्यः भद्राः भन्दनीयाः कल्याणरूपाः घृतमव