2026-01-24 15:17:29 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
68
श्रीव्यासयोगिचरितम्
भक्तिविनयाभ्यां, चित्तानुवर्तकेन भागवतमूर्धन्येन तेन कृष्णमहीपालेन
त्रिसंध्यं कुलदेवतायामिव मकुटतटमालतीकुसुमशेखरीक्रियमाणनखमयू-
खजाते महानुभावे मार्ताण्ड इव मरीचिप्रकाण्डैस्संतमसमण्डलानि
प्रतिभटबुधडिम्भकभूधरडंभारंभसंभेदनजृंभिजंभरिपुदंभोलिघोषायितै-
गंभीरैर्वाग्गुभैरेवोपहतप्रचण्डानि खांडनिकपाषण्डमतानि कथावशेषं
खण्डितवति भगवति तस्मिन् व्यासयोगिनि पुनराहितावतारमिव
भुवनमभूत्। तथाहि – चिरादारोपितात्परिवादादिव मिथ्यात्वादमुच्यत
झडिति प्रपञ्चः । शल्यशलाकयेव लक्षणया च निर्वेदमापन्नास्सर्वेऽपि
वेदव्याहाराः प्रकृतिधुरां बिभरांबभूवुः । विधुताभिधेया अपि स्मृतयः
आश्चर्यभूतां तात्पर्यसरणिं प्रकटयामासुः । बोधोपपादननिपुणानि
पुराणानि निरंतरं प्रावर्तत । रंभाकुचपरिरंभादिपरमार्थप्रयोजनविगलित-
व्यावहारिकफलरोगा, यागाः । जीवपरभिदावदावदेन तत्त्वबोधेन
निर्निरोधेन बभूवे । अरमरंरम्यतरम्ये देवतातारतम्ये नारायणमुख्यभाववि-
वरणा । पाराय, क्रियां विचारणोल्बणा जनानां धिषणा ।
अक्षीणलक्ष्मीसहायाचरणभक्तिभाजनमानसा बभूवुरिहैव सारूप्यभासि
इव शंखचक्रलांछनाः सकलद्विजातिसंघाः समस्तबुधनिधानभूतो वृषः
कृतयुग इव गर्जन् चतुर्भिः पदैः स्थैर्यमाव्यतनिष्ट । अथ
जातुचिद्व्याममात्रं गगनतलमधिरूढे भगवति पद्मिनीरमणे समाप्य
वैभातकीं नियम क्रियां महांतस्सर्वतः प्रत्यग्रसुधाद्रवालेपमसृणितद्विरदर-
दनैरिव विरचितं व्याख्याविलासकौशलगूढाभ्यसिषया क्षितितलमुद्भिद्य
मण्टपाकारेण परिणतमिव कुंडलिसार्वभौमं भणितमाधुरीपराजितया
सुधया निजमण्डलैः यमिन एवोपहारीकृतं दिगंतचारिणीभिर्यश छटाभि
बंदीकृत्योपनीतमिव चन्द्रसदनं स्वप्रतिष्ठापनप्रसन्नेन धर्मेण
निरंतरसेवनायेव निजांशपरिकल्पितं विरहासहिष्णुतया महीतलमवतीर्ण-
मिव प्राग्जन्मवाहनराजहंसं व्याख्यामण्टपमधिवसंतं कैटभभेदिनाभिपु-
ण्डरीकपुरवासिनमिव भगवंतं हिरण्यगर्भं, कलशसागरजठरोदयजुषमिव
,
श्रीव्यासयोगिचरितम्
भक्तिविनयाभ्यां, चित्तानुवर्तकेन भागवतमूर्धन्येन तेन कृष्णमहीपालेन
त्रिसंध्यं कुलदेवतायामिव मकुटतटमालतीकुसुमशेखरीक्रियमाणनखमयू-
खजाते महानुभावे मार्ताण्ड इव मरीचिप्रकाण्डैस्संतमसमण्डलानि
प्रतिभटबुधडिम्भकभूधरडंभारंभसंभेदनजृंभिजंभरिपुदंभोलिघोषायितै-
गंभीरैर्वाग्गुभैरेवोपहतप्रचण्डानि खांडनिकपाषण्डमतानि कथावशेषं
खण्डितवति भगवति तस्मिन् व्यासयोगिनि पुनराहितावतारमिव
भुवनमभूत्। तथाहि – चिरादारोपितात्परिवादादिव मिथ्यात्वादमुच्यत
झडिति प्रपञ्चः । शल्यशलाकयेव लक्षणया च निर्वेदमापन्नास्सर्वेऽपि
वेदव्याहाराः प्रकृतिधुरां बिभरांबभूवुः । विधुताभिधेया अपि स्मृतयः
आश्चर्यभूतां तात्पर्यसरणिं प्रकटयामासुः । बोधोपपादननिपुणानि
पुराणानि निरंतरं प्रावर्तत । रंभाकुचपरिरंभादिपरमार्थप्रयोजनविगलित-
व्यावहारिकफलरोगा, यागाः । जीवपरभिदावदावदेन तत्त्वबोधेन
निर्निरोधेन बभूवे । अरमरंरम्यतरम्ये देवतातारतम्ये नारायणमुख्यभाववि-
वरणा । पाराय, क्रियां विचारणोल्बणा जनानां धिषणा ।
अक्षीणलक्ष्मीसहायाचरणभक्तिभाजनमानसा बभूवुरिहैव सारूप्यभासि
इव शंखचक्रलांछनाः सकलद्विजातिसंघाः समस्तबुधनिधानभूतो वृषः
कृतयुग इव गर्जन् चतुर्भिः पदैः स्थैर्यमाव्यतनिष्ट । अथ
जातुचिद्व्याममात्रं गगनतलमधिरूढे भगवति पद्मिनीरमणे समाप्य
वैभातकीं नियम क्रियां महांतस्सर्वतः प्रत्यग्रसुधाद्रवालेपमसृणितद्विरदर-
दनैरिव विरचितं व्याख्याविलासकौशलगूढाभ्यसिषया क्षितितलमुद्भिद्य
मण्टपाकारेण परिणतमिव कुंडलिसार्वभौमं भणितमाधुरीपराजितया
सुधया निजमण्डलैः यमिन एवोपहारीकृतं दिगंतचारिणीभिर्यश छटाभि
बंदीकृत्योपनीतमिव चन्द्रसदनं स्वप्रतिष्ठापनप्रसन्नेन धर्मेण
निरंतरसेवनायेव निजांशपरिकल्पितं विरहासहिष्णुतया महीतलमवतीर्ण-
मिव प्राग्जन्मवाहनराजहंसं व्याख्यामण्टपमधिवसंतं कैटभभेदिनाभिपु-
ण्डरीकपुरवासिनमिव भगवंतं हिरण्यगर्भं, कलशसागरजठरोदयजुषमिव
,