पवनदूतम् /42
This page has not been fully proofread.
[ 34 ]
सभाकविना कविराजेन तस्य ऐक्यप्रतिपादनं कथं वा सङ्गच्छेत ?
अस्माभिस्तु एवमनुमीयते यथात्र कविराजशब्देन पवनदूतकन्तु :
धोयोकवेरेव सूचनं कृतमिति । न च न धोयोकवेः कविराज-
संज्ञायां किमपि मानमस्तीति शङ्कनीयम् । कविना स्वयमेव
स्त्रीये पवनदूते 'कविक्ष्माभृतां चक्रवर्त्ती' इति पदेन (१०१ मे श्लोके )
पवनदूतपुष्पिकायाञ्च 'धोयोकविराज' इति नाम्ना कविराज इति
विरुदस्य सूचितत्वात् । जयदेवेनापि गीतगोविन्दाख्य काव्यस्य
चतुर्थे लोके 'धोयो कविक्ष्मापतिरिति वचनेन एतस्य कविराज-
संज्ञा प्रकटीकता सम्यगेव । परमुरक्कतेऽपि धोयोकवेः कविराज
so far faceuारैव कथमेतस्य सूचनं कृतमत्र श्लोके इति
सन्देहे ब्रूमो यथा नैषा काचन नवोना शैली यद् विरुदद्वारेणैव
कस्यचित् सूचनमिति । एवञ्च केचन महात्मानोऽधुना विरुद
मुखेनैव तथा प्रथां गता इह जनसमाजे यथा तेषां नाम प्रायेण
विस्मृतमेव । तथा च चतुरुदधिसलिलाखादितयशसो विपुल-
विक्रमा राष्ट्रकूटकुलतिलकाः श्रीमन्तोऽमोघवर्षदेवपादा इदानों
अमोघवर्षेत्यादि विरूदेनैव परिचीयन्ते इतिहासालोचिभिने च तेषां
नाम समुपलभ्यते कुत्रचिदपि लेखे । एवञ्च भारतगौरवभूतानां
कणादादीनां संज्ञादिकम् इदानीं न केषामपि गोचरं सुधियाम् । अन्ये
च जगन्नाथादयः पण्डितराजादिविरुदमुखेनैव समधिकं प्रसिद्धिं गता
इति विरुद्दारा यदि सूचनं धोयोकवे स्तत्र न किमपि चित्रम् ।
अपरच एतत्कवेः लक्ष्मणसेन सभापण्डितत्वं गीतगोविन्दटोका-
कदभि महाराजकुम्भादिभिरप्युररीकृतम् । तथा च कविरयं
लक्ष्मणसेनराज्यकाले खोष्टीयवादशशताब्दयां प्रादुर्बभूवेति निर्णतुम्
अलम्भवामो वयम् ।
धोयीकविप्रणीता ग्रन्थाः-
attaविप्रणीतम् 'पवनदूतम्' इत्येकमेव खण्डकाव्यमिदानों-
पलभ्यते । परमयमिदमेकमेव विरचय्य खण्डकाव्यं परम-
सभाकविना कविराजेन तस्य ऐक्यप्रतिपादनं कथं वा सङ्गच्छेत ?
अस्माभिस्तु एवमनुमीयते यथात्र कविराजशब्देन पवनदूतकन्तु :
धोयोकवेरेव सूचनं कृतमिति । न च न धोयोकवेः कविराज-
संज्ञायां किमपि मानमस्तीति शङ्कनीयम् । कविना स्वयमेव
स्त्रीये पवनदूते 'कविक्ष्माभृतां चक्रवर्त्ती' इति पदेन (१०१ मे श्लोके )
पवनदूतपुष्पिकायाञ्च 'धोयोकविराज' इति नाम्ना कविराज इति
विरुदस्य सूचितत्वात् । जयदेवेनापि गीतगोविन्दाख्य काव्यस्य
चतुर्थे लोके 'धोयो कविक्ष्मापतिरिति वचनेन एतस्य कविराज-
संज्ञा प्रकटीकता सम्यगेव । परमुरक्कतेऽपि धोयोकवेः कविराज
so far faceuारैव कथमेतस्य सूचनं कृतमत्र श्लोके इति
सन्देहे ब्रूमो यथा नैषा काचन नवोना शैली यद् विरुदद्वारेणैव
कस्यचित् सूचनमिति । एवञ्च केचन महात्मानोऽधुना विरुद
मुखेनैव तथा प्रथां गता इह जनसमाजे यथा तेषां नाम प्रायेण
विस्मृतमेव । तथा च चतुरुदधिसलिलाखादितयशसो विपुल-
विक्रमा राष्ट्रकूटकुलतिलकाः श्रीमन्तोऽमोघवर्षदेवपादा इदानों
अमोघवर्षेत्यादि विरूदेनैव परिचीयन्ते इतिहासालोचिभिने च तेषां
नाम समुपलभ्यते कुत्रचिदपि लेखे । एवञ्च भारतगौरवभूतानां
कणादादीनां संज्ञादिकम् इदानीं न केषामपि गोचरं सुधियाम् । अन्ये
च जगन्नाथादयः पण्डितराजादिविरुदमुखेनैव समधिकं प्रसिद्धिं गता
इति विरुद्दारा यदि सूचनं धोयोकवे स्तत्र न किमपि चित्रम् ।
अपरच एतत्कवेः लक्ष्मणसेन सभापण्डितत्वं गीतगोविन्दटोका-
कदभि महाराजकुम्भादिभिरप्युररीकृतम् । तथा च कविरयं
लक्ष्मणसेनराज्यकाले खोष्टीयवादशशताब्दयां प्रादुर्बभूवेति निर्णतुम्
अलम्भवामो वयम् ।
धोयीकविप्रणीता ग्रन्थाः-
attaविप्रणीतम् 'पवनदूतम्' इत्येकमेव खण्डकाव्यमिदानों-
पलभ्यते । परमयमिदमेकमेव विरचय्य खण्डकाव्यं परम-