पवनदूतम् /41
This page has not been fully proofread.
भूमिका
विक्रमादित्यस्य व गौड़ाधिपस्य परमेश्वर - परमभट्टारक-
परमवैष्णवमहाराजाधिराजस्य कविवरस्य श्रीमतो लक्ष्मण-
सेनस्यापि सभामण्डपं रत्नभूतैः पण्डितप्रकाण्डे विमण्डितमासीदिति
विदितचरमेवानेकेषाम् । तथा च स्मार्त्तप्रवरा वङ्गगौरवभूताः
पशुपतिहलायुधप्रभृतयः, कविप्रवीणा कोमलपदावलीविन्यास पटवो
जयदेवादयः, वैयाकरणकेशरिणो भाषावृत्तिम्प्राणलब्ध कीर्त्तयः
पुरुषोत्तमदेवमहाभागा अन्ये च बहव स्तेन प्रोत्साहितास्तदीयां
सभां समलङ्कुर्वन्तः समासत । श्रूयते च यथा विक्रमादित्यस्य
सभायां 'नव रत्नानी' व तस्यापि सभायां पञ्च रत्नानि व्यराजन्त
येषु च रत्नेषु चान्तर्भूतं कविवरेण धोयोकेनापि । तथा च समुत्कीर्ण
असोद अधस्तनः श्लोकस्तदीयसभामण्डपद्दारि इति श्रूयते-
'गोवर्धनश्च शरणो जयदेव उमापतिः ।
कुविराजश्च रत्नानि समिती लक्ष्मणस्य च ॥' इति
उपरितश्लोकीयकविराजशब्दो लक्ष्मणसेनसभालङ्कारभूतं कं
नाम पण्डितप्रकाण्डं सूचयतीति न निःसंशयं प्रतिपादितं
केनापि पुरातत्त्वानुशीलन रसिकेन । पुरुषोत्तम देवकृत 'भाषातत्व'-
ग्रन्थभूमिकायां 'राघवपाण्डवीय' - प्रणेत्रा कविराजेन एतच्छोकगतस्य
कविराजस्य ऐक्यं समुपन्यस्तं श्रीमता श्रीशचन्द्र चक्रवर्त्ति -
महोदयेन । परं राघवपाण्डवीय काव्यकर्त्ता कविराजेन कादम्ब-
कुलतिलकचक्रवर्त्तिवोरकामतेवप्रोत्साहितेनैव स्वं काव्यं विरचित-
मिति राघवपाण्डवोयपुष्पिकातो ज्ञायते इति लक्ष्मणसेन -
परिषदो मासिकाधिवेशने वाचित' 'धोयो कवि' र मदीयं विमलम्बीव
विरचितेय भूमिका । विस्तरतस्तु चाङ्गलभूमिकायामेव सर्वमालोचितम् । चाल
जोषानभिज्ञानां बाचकवरायां सुखबोधार्थं दिग्दर्शनमात्रमव क्रियते ।
+ भाषावृत्ति: Introduction P. 6.
विक्रमादित्यस्य व गौड़ाधिपस्य परमेश्वर - परमभट्टारक-
परमवैष्णवमहाराजाधिराजस्य कविवरस्य श्रीमतो लक्ष्मण-
सेनस्यापि सभामण्डपं रत्नभूतैः पण्डितप्रकाण्डे विमण्डितमासीदिति
विदितचरमेवानेकेषाम् । तथा च स्मार्त्तप्रवरा वङ्गगौरवभूताः
पशुपतिहलायुधप्रभृतयः, कविप्रवीणा कोमलपदावलीविन्यास पटवो
जयदेवादयः, वैयाकरणकेशरिणो भाषावृत्तिम्प्राणलब्ध कीर्त्तयः
पुरुषोत्तमदेवमहाभागा अन्ये च बहव स्तेन प्रोत्साहितास्तदीयां
सभां समलङ्कुर्वन्तः समासत । श्रूयते च यथा विक्रमादित्यस्य
सभायां 'नव रत्नानी' व तस्यापि सभायां पञ्च रत्नानि व्यराजन्त
येषु च रत्नेषु चान्तर्भूतं कविवरेण धोयोकेनापि । तथा च समुत्कीर्ण
असोद अधस्तनः श्लोकस्तदीयसभामण्डपद्दारि इति श्रूयते-
'गोवर्धनश्च शरणो जयदेव उमापतिः ।
कुविराजश्च रत्नानि समिती लक्ष्मणस्य च ॥' इति
उपरितश्लोकीयकविराजशब्दो लक्ष्मणसेनसभालङ्कारभूतं कं
नाम पण्डितप्रकाण्डं सूचयतीति न निःसंशयं प्रतिपादितं
केनापि पुरातत्त्वानुशीलन रसिकेन । पुरुषोत्तम देवकृत 'भाषातत्व'-
ग्रन्थभूमिकायां 'राघवपाण्डवीय' - प्रणेत्रा कविराजेन एतच्छोकगतस्य
कविराजस्य ऐक्यं समुपन्यस्तं श्रीमता श्रीशचन्द्र चक्रवर्त्ति -
महोदयेन । परं राघवपाण्डवीय काव्यकर्त्ता कविराजेन कादम्ब-
कुलतिलकचक्रवर्त्तिवोरकामतेवप्रोत्साहितेनैव स्वं काव्यं विरचित-
मिति राघवपाण्डवोयपुष्पिकातो ज्ञायते इति लक्ष्मणसेन -
परिषदो मासिकाधिवेशने वाचित' 'धोयो कवि' र मदीयं विमलम्बीव
विरचितेय भूमिका । विस्तरतस्तु चाङ्गलभूमिकायामेव सर्वमालोचितम् । चाल
जोषानभिज्ञानां बाचकवरायां सुखबोधार्थं दिग्दर्शनमात्रमव क्रियते ।
+ भाषावृत्ति: Introduction P. 6.