2026-04-30 05:37:52 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
स्वर्गः ६५ ]
आचार्य कृतदिग्विजयवर्णनम्
157
५५
rasपि तथा हि दृश्य देहायहमन्तस्य जडत्वमभ्युपेयम् ।
परिशिष्टमुपेयमेकरूपं ननु किश्चिद्धि तदेव तस्य रूपम् ॥
जगतोऽसत एवमेव युक्त्या स्वनिरूप्यत्वत एव कल्पितत्वात् ।
तदधिष्ठितभूतरूपमेध्यं ननु किञ्चिद्धि तदीश्वरस्य सत्यम् ॥ ५६
तदिह श्रुतिगोभयस्वरूपे निरुपाधौ न हि मौढ्य सर्ववित् ।
न जपाकुसुपात्तलोहितिनः स्फटिके स्यान्निरुपाधिके प्रसक्तिः ॥ ५७
अपि भेदधियो यथार्थतायां न भयं भेददृशः श्रुतिर्ब्रवीतु ।
विपरीतदृशो ह्यनर्थयोगो न भिदाधीर्विपरीतधीर्यतः स्यात् ॥
अभिदा श्रुतिगाऽप्यताविकी चेत्पुरुपार्यश्रवणं न तद्गतौ स्यात् ।
अशिवोऽहमिति भ्रमस्य शास्त्राद्विधुमानत्वगतेरिवास्ति बाधः ॥ ५९
तदवाधितकल्पनाक्षतिनों श्रुतिसिद्धात्मपरैक्यबुद्धिबाधः ।
निगमात् प्रचलं विलोक्यते माकरणं येन तदीरितस्य बाधः ॥
ऋषिभिर्बहुधा परात्मतत्त्रं पुरुषार्थस्य च तत्त्वमप्यथोक्तम् ।
तदपास्य निरूपितप्रकारो भवताऽसौ कथमेक एव धार्यः ॥
५८
६०
६१
प्रवलश्रुतिमानतो विरोधे बलहीनस्मृतिवाच एव मेयाः ।
* इति नीतिबलात्तूयीविरुद्धं न ऋषीणां वचनं प्रमात्वमीयात् ॥ ६२
ननु युक्तियुतं महर्षिवाक्यं श्रुतिवद्ग्राह्यतमं परं तथाहि ।
प्रतिदेहमसौ विभिन्न आत्मा सुखदुःखादिविचित्रतावलोकात् ॥ ६३
यदि चात्मन एकता तदानीमतिदुःखी युवराजसौख्यमीयात् ।
अमुकः ससुखोऽमुकस्तु दुःखीत्यनुभूतिर्न भवेत्तयोरभेदात् ॥ ६४
अयमेव विदन्तिश्च कर्ता न हि कर्तृत्वमचेतनस्य दृष्टम् ।
अत एव भुजेर्भवेत्स कर्ता परभोक्तृत्वमतिप्रसङ्गदुष्टम् ॥ ६५
*" विरोधेत्वनपेक्षं स्यादसति हानुमानम्" इति जैमिनीयसूत्रम् ॥
आचार्य कृतदिग्विजयवर्णनम्
157
५५
rasपि तथा हि दृश्य देहायहमन्तस्य जडत्वमभ्युपेयम् ।
परिशिष्टमुपेयमेकरूपं ननु किश्चिद्धि तदेव तस्य रूपम् ॥
जगतोऽसत एवमेव युक्त्या स्वनिरूप्यत्वत एव कल्पितत्वात् ।
तदधिष्ठितभूतरूपमेध्यं ननु किञ्चिद्धि तदीश्वरस्य सत्यम् ॥ ५६
तदिह श्रुतिगोभयस्वरूपे निरुपाधौ न हि मौढ्य सर्ववित् ।
न जपाकुसुपात्तलोहितिनः स्फटिके स्यान्निरुपाधिके प्रसक्तिः ॥ ५७
अपि भेदधियो यथार्थतायां न भयं भेददृशः श्रुतिर्ब्रवीतु ।
विपरीतदृशो ह्यनर्थयोगो न भिदाधीर्विपरीतधीर्यतः स्यात् ॥
अभिदा श्रुतिगाऽप्यताविकी चेत्पुरुपार्यश्रवणं न तद्गतौ स्यात् ।
अशिवोऽहमिति भ्रमस्य शास्त्राद्विधुमानत्वगतेरिवास्ति बाधः ॥ ५९
तदवाधितकल्पनाक्षतिनों श्रुतिसिद्धात्मपरैक्यबुद्धिबाधः ।
निगमात् प्रचलं विलोक्यते माकरणं येन तदीरितस्य बाधः ॥
ऋषिभिर्बहुधा परात्मतत्त्रं पुरुषार्थस्य च तत्त्वमप्यथोक्तम् ।
तदपास्य निरूपितप्रकारो भवताऽसौ कथमेक एव धार्यः ॥
५८
६०
६१
प्रवलश्रुतिमानतो विरोधे बलहीनस्मृतिवाच एव मेयाः ।
* इति नीतिबलात्तूयीविरुद्धं न ऋषीणां वचनं प्रमात्वमीयात् ॥ ६२
ननु युक्तियुतं महर्षिवाक्यं श्रुतिवद्ग्राह्यतमं परं तथाहि ।
प्रतिदेहमसौ विभिन्न आत्मा सुखदुःखादिविचित्रतावलोकात् ॥ ६३
यदि चात्मन एकता तदानीमतिदुःखी युवराजसौख्यमीयात् ।
अमुकः ससुखोऽमुकस्तु दुःखीत्यनुभूतिर्न भवेत्तयोरभेदात् ॥ ६४
अयमेव विदन्तिश्च कर्ता न हि कर्तृत्वमचेतनस्य दृष्टम् ।
अत एव भुजेर्भवेत्स कर्ता परभोक्तृत्वमतिप्रसङ्गदुष्टम् ॥ ६५
*" विरोधेत्वनपेक्षं स्यादसति हानुमानम्" इति जैमिनीयसूत्रम् ॥