2026-02-17 03:24:47 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
अध्या० १]
मुक्तिकोपनिषत् ॥ १२० ॥
विद्याव्रतस्त्रातदेशिकस्य मुखात्स्वयम् ॥ ४१ ॥ गृहीत्वाऽष्टोत्तरशतं ये पठन्ति
द्विजोत्तमाः । प्रारब्धक्षयपर्यन्तं जीवन्मुक्ता भवन्ति ते ॥ ४२ ॥ ततः
कालवशादेव प्रारब्धे तु क्षयं गते । वैदेहीं मामकीं मुक्तिं यान्ति नास्त्यत्र
संशयः ॥ ४३ ॥ सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम् । सकृच्छ्रवणमात्रेण
सर्वाघौघनिकृन्तनम् ॥ ४४ ॥ मयोपदिष्टं शिष्याय तुभ्यं पवननन्दन । इर्द-
शास्त्रं मयादिष्टं गुह्यमष्टोत्तरं शतम् ॥ ४५ ॥ ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पठतां
बन्धमोचकम् । राज्यं देयं धनं देयं याचतः कामपूरणम् ॥ ४६ ॥ इद-
मष्टोत्तरशतं न देयं यस्य कस्यचित् । नास्तिकाय कृतघ्नाय दुराचाररताय वै
॥ ४७ ॥ मद्भक्तिविमुखायापि शास्त्रगर्तेषु मुह्यते । गुरुभक्तिविहीनाय दातव्यं
न कदाचन ॥ ४८ ॥ सेवापराय शिष्याय हितपुत्राय मारुते । मद्भकाय
सुशीलाय कुलीनाय सुमेधसे ॥ ४९ ॥ सम्यकू परीक्ष्य दातव्यमेवमष्टोत्तरं
शतम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स मामेति न संशयः । तदेतदृचाभ्युक्तमू-
विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मा शेवधिष्टेऽहमस्मि । असूयकायानृ-
जवे शठाय मा मा ब्रूया वीर्यवती तथा स्याम् । यमेव विद्याश्रुतमप्रमत्तं
मेधाविनं ब्रह्मचर्योपपन्नम् । तस्मा इमामुपसन्नाय सम्यक परीक्ष्य दद्याद्वैष्ण-
वीमात्मनिष्ठाम् ॥ इति ॥ १ ॥ अथ हैनं श्रीरामचन्द्र मारुतिः पप्रच्छ
ऋग्वेदादिविभागेन पृथक् शान्तिमनुब्रूहीति । स होवाच श्रीरामः । ऐतरेय-
कौषीतकीनादबिन्द्वात्मप्रबोधनिर्वाणमुद्गलाक्षमालिका त्रिपुरासौभाग्यबहुचा-
नामृग्वेदगतानां दशसंख्याकानामुपनिषदां वाकये मनसीति शान्तिः ॥ १ ॥
ईशावास्य बृहदारण्यजाबालहंसपरमहंस सुबालमन्त्रिकानिरालम्ब त्रिशिखीब्राह्म-
णमण्डलब्राह्मणाद्वयतारकपैङ्गलभिक्षुतुरीयाती ताध्यात्मतारसारयाज्ञवल्क्यशा-
व्यायनीमुककानां शुक्लयजुर्वेद गतानामेकोनविंशतिसंख्याकानामुपनिषदां
पूर्णमद इति शान्तिः ॥ २ ॥ कठवल्लीतैत्तिरीयकब्रह्मकैवल्यश्वेताश्वतरगर्भना-
रायणामृतबिन्द्वमृतनादकालाग्निरुद्रक्षुरिकासर्व सारशुक रहस्य तेजोबिन्दुध्यान-
बिन्दुब्रह्मविद्यायोगतत्त्वदक्षिणामूर्तिस्कन्दशारीरकयोगशिखैकाक्षराक्ष्यवधूत-
कठरुद्रहृदययोगकुण्डलिनी पञ्चब्रह्मप्राणाग्निहोत्रवराहक लिसंतैरणसरस्वतीरह-
स्थानां कृष्णयजुर्वेदगतानां द्वात्रिंशत्संख्याकानामुपनिषदां सह नाववत्विति
शान्तिः ॥ ३ ॥ केनच्छान्दोग्यारुणि मैत्रायणि मैत्रेयीवज्रसूचिकायोगचूडामणि-
१ यच्छास्त्र. २ ब्रूयाद्वीर्यवती ३ संतारण.
मुक्तिकोपनिषत् ॥ १२० ॥
विद्याव्रतस्त्रातदेशिकस्य मुखात्स्वयम् ॥ ४१ ॥ गृहीत्वाऽष्टोत्तरशतं ये पठन्ति
द्विजोत्तमाः । प्रारब्धक्षयपर्यन्तं जीवन्मुक्ता भवन्ति ते ॥ ४२ ॥ ततः
कालवशादेव प्रारब्धे तु क्षयं गते । वैदेहीं मामकीं मुक्तिं यान्ति नास्त्यत्र
संशयः ॥ ४३ ॥ सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम् । सकृच्छ्रवणमात्रेण
सर्वाघौघनिकृन्तनम् ॥ ४४ ॥ मयोपदिष्टं शिष्याय तुभ्यं पवननन्दन । इर्द-
शास्त्रं मयादिष्टं गुह्यमष्टोत्तरं शतम् ॥ ४५ ॥ ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पठतां
बन्धमोचकम् । राज्यं देयं धनं देयं याचतः कामपूरणम् ॥ ४६ ॥ इद-
मष्टोत्तरशतं न देयं यस्य कस्यचित् । नास्तिकाय कृतघ्नाय दुराचाररताय वै
॥ ४७ ॥ मद्भक्तिविमुखायापि शास्त्रगर्तेषु मुह्यते । गुरुभक्तिविहीनाय दातव्यं
न कदाचन ॥ ४८ ॥ सेवापराय शिष्याय हितपुत्राय मारुते । मद्भकाय
सुशीलाय कुलीनाय सुमेधसे ॥ ४९ ॥ सम्यकू परीक्ष्य दातव्यमेवमष्टोत्तरं
शतम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स मामेति न संशयः । तदेतदृचाभ्युक्तमू-
विद्या ह वै ब्राह्मणमाजगाम गोपाय मा शेवधिष्टेऽहमस्मि । असूयकायानृ-
जवे शठाय मा मा ब्रूया वीर्यवती तथा स्याम् । यमेव विद्याश्रुतमप्रमत्तं
मेधाविनं ब्रह्मचर्योपपन्नम् । तस्मा इमामुपसन्नाय सम्यक परीक्ष्य दद्याद्वैष्ण-
वीमात्मनिष्ठाम् ॥ इति ॥ १ ॥ अथ हैनं श्रीरामचन्द्र मारुतिः पप्रच्छ
ऋग्वेदादिविभागेन पृथक् शान्तिमनुब्रूहीति । स होवाच श्रीरामः । ऐतरेय-
कौषीतकीनादबिन्द्वात्मप्रबोधनिर्वाणमुद्गलाक्षमालिका त्रिपुरासौभाग्यबहुचा-
नामृग्वेदगतानां दशसंख्याकानामुपनिषदां वाकये मनसीति शान्तिः ॥ १ ॥
ईशावास्य बृहदारण्यजाबालहंसपरमहंस सुबालमन्त्रिकानिरालम्ब त्रिशिखीब्राह्म-
णमण्डलब्राह्मणाद्वयतारकपैङ्गलभिक्षुतुरीयाती ताध्यात्मतारसारयाज्ञवल्क्यशा-
व्यायनीमुककानां शुक्लयजुर्वेद गतानामेकोनविंशतिसंख्याकानामुपनिषदां
पूर्णमद इति शान्तिः ॥ २ ॥ कठवल्लीतैत्तिरीयकब्रह्मकैवल्यश्वेताश्वतरगर्भना-
रायणामृतबिन्द्वमृतनादकालाग्निरुद्रक्षुरिकासर्व सारशुक रहस्य तेजोबिन्दुध्यान-
बिन्दुब्रह्मविद्यायोगतत्त्वदक्षिणामूर्तिस्कन्दशारीरकयोगशिखैकाक्षराक्ष्यवधूत-
कठरुद्रहृदययोगकुण्डलिनी पञ्चब्रह्मप्राणाग्निहोत्रवराहक लिसंतैरणसरस्वतीरह-
स्थानां कृष्णयजुर्वेदगतानां द्वात्रिंशत्संख्याकानामुपनिषदां सह नाववत्विति
शान्तिः ॥ ३ ॥ केनच्छान्दोग्यारुणि मैत्रायणि मैत्रेयीवज्रसूचिकायोगचूडामणि-
१ यच्छास्त्र. २ ब्रूयाद्वीर्यवती ३ संतारण.