2026-02-17 03:24:36 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
६१८
ईशाद्युपनिषत्सु -
चोपवीती कुटुम्बी यात्रामात्रं प्रतिगृह्णन्मनुण्यात् ॥ १८ ॥ अयाचितं याचितं
वो भैक्षं मृद्दार्वलाबूफलेपर्णपात्रम् । क्षीणं क्षौमं तृणं कैन्थाजिने च पर्ण-
माच्छादनं स्यादहतं वा विमुक्तः ॥ १९ ॥ ऋतुसन्धौ मुण्डयेन्मुण्डमात्रं नाधो
नाक्षं जातु शिखां न वापयेत् । चतुरो मासान्धुवशीलतः स्यात्स यावत्सुप्तो-
ऽन्तरात्मा पुरुषो विश्वरूपः । अन्यानथाष्टौ पुनरुत्थितेऽस्मिन्स्वकर्मलिप्सुर्वि-
हरेद्वा वसेद्वा ॥ २० ॥ देवध्यगारे तरुमूले गुहायां वसेदसङ्गोऽलक्षित-
शीलवृत्तः । अनिन्धनो ज्योतिरिवोपशान्तो न चोद्विजेदुद्विजेद्यत्र कुत्र ॥ २१ ॥
आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः । किमिच्छन्कस्य कामाय शरीरमनु-
संज्वरेत् ॥ २२ ॥ तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः । नानुध्या-
याद्वहुन्छब्दान्वाचो विग्लापनं हि तत् ॥ २३ ॥ बाल्येनैव हि तिष्ठासेनि-
र्विद्य ब्रह्मवेदनम् । ब्रह्मविद्या च बाल्यं च निर्विद्य मुनिरात्मवान् ॥ २४ ॥
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः । अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र
ब्रह्म समश्रुते ॥ २५ ॥ अथ खलु सोम्येदं पारिव्राज्यं नैष्ठिकमात्मधर्म यो
विजहाति स वीरहा भवति । स ब्रह्महा भवति । स भ्रूणहा भवति । स महा-
पातकी भवति । य इमां वैष्णवीं निष्ठां परित्यजति स स्तेनो भवति । स
गुरुतल्पगो भवति । स मित्रध्रुग्भवति । स कृतघ्नो भवति । स सर्वस्माल्लो-
कात्प्रच्युतो भवति । तदेतदृचाभ्युक्तम् - स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगामी मित्रध्रु-
गेते निष्कृतेर्यान्ति शुद्धिम् । व्यक्तमव्यक्तं वा विधृतं विष्णुलिङ्ग त्यजन्न
शुध्येदखिलैरात्मभासा ॥ २६ ॥ त्यक्त्वा विष्णोर्लिङ्गमन्तर्बहिर्वा यः स्वाश्रमं
सेवते नाश्रमं वा । प्रत्यापत्तिं भजते वाऽतिमूढो नैषां गतिः कल्पकोट्यापि
दृष्टा ॥ २७ ॥ त्यक्त्वा सर्वाश्रमान्धीरो वसेन्मोक्षाश्रमे चिरम् । मोक्षाश्रमा-
त्परिभ्रष्टो न गतिस्तस्य विद्यते ॥ २८ ॥ पारिव्राज्यं गृहीत्वा तु यः स्वधर्मे न
तिष्ठति । तमारूढच्युतं विद्यादिति वेदानुशासनम् ॥ २९ ॥ अथ खलु
सोम्येमं सनातनमात्मधर्मं वैष्णवीं निष्ठां लब्ध्वा यस्तामदूषयन्वर्तते स वशी:
भवति । स पुण्यश्लोको भवति । स लोकज्ञो भवति । स वेदान्तज्ञो भवति ।
स ब्रह्मज्ञो भवति । स सर्वज्ञो भवति । स स्वराड् भवति । स परं ब्रह्म:
भगवन्तमाप्नोति । स पितॄन्संबन्धिनो बान्धवान्सुहृदो मित्राणि च भवादु-
तारयति । तदेतदृचाभ्युक्तम् - शतं कुलानां प्रथमं बभूव तथा पराणां
१ वाथ भैक्षं. २ फलतन्तुपर्णी. ३ कन्यां च . ४ देवाद्यगारे.
ईशाद्युपनिषत्सु -
चोपवीती कुटुम्बी यात्रामात्रं प्रतिगृह्णन्मनुण्यात् ॥ १८ ॥ अयाचितं याचितं
वो भैक्षं मृद्दार्वलाबूफलेपर्णपात्रम् । क्षीणं क्षौमं तृणं कैन्थाजिने च पर्ण-
माच्छादनं स्यादहतं वा विमुक्तः ॥ १९ ॥ ऋतुसन्धौ मुण्डयेन्मुण्डमात्रं नाधो
नाक्षं जातु शिखां न वापयेत् । चतुरो मासान्धुवशीलतः स्यात्स यावत्सुप्तो-
ऽन्तरात्मा पुरुषो विश्वरूपः । अन्यानथाष्टौ पुनरुत्थितेऽस्मिन्स्वकर्मलिप्सुर्वि-
हरेद्वा वसेद्वा ॥ २० ॥ देवध्यगारे तरुमूले गुहायां वसेदसङ्गोऽलक्षित-
शीलवृत्तः । अनिन्धनो ज्योतिरिवोपशान्तो न चोद्विजेदुद्विजेद्यत्र कुत्र ॥ २१ ॥
आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पूरुषः । किमिच्छन्कस्य कामाय शरीरमनु-
संज्वरेत् ॥ २२ ॥ तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः । नानुध्या-
याद्वहुन्छब्दान्वाचो विग्लापनं हि तत् ॥ २३ ॥ बाल्येनैव हि तिष्ठासेनि-
र्विद्य ब्रह्मवेदनम् । ब्रह्मविद्या च बाल्यं च निर्विद्य मुनिरात्मवान् ॥ २४ ॥
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः । अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र
ब्रह्म समश्रुते ॥ २५ ॥ अथ खलु सोम्येदं पारिव्राज्यं नैष्ठिकमात्मधर्म यो
विजहाति स वीरहा भवति । स ब्रह्महा भवति । स भ्रूणहा भवति । स महा-
पातकी भवति । य इमां वैष्णवीं निष्ठां परित्यजति स स्तेनो भवति । स
गुरुतल्पगो भवति । स मित्रध्रुग्भवति । स कृतघ्नो भवति । स सर्वस्माल्लो-
कात्प्रच्युतो भवति । तदेतदृचाभ्युक्तम् - स्तेनः सुरापो गुरुतल्पगामी मित्रध्रु-
गेते निष्कृतेर्यान्ति शुद्धिम् । व्यक्तमव्यक्तं वा विधृतं विष्णुलिङ्ग त्यजन्न
शुध्येदखिलैरात्मभासा ॥ २६ ॥ त्यक्त्वा विष्णोर्लिङ्गमन्तर्बहिर्वा यः स्वाश्रमं
सेवते नाश्रमं वा । प्रत्यापत्तिं भजते वाऽतिमूढो नैषां गतिः कल्पकोट्यापि
दृष्टा ॥ २७ ॥ त्यक्त्वा सर्वाश्रमान्धीरो वसेन्मोक्षाश्रमे चिरम् । मोक्षाश्रमा-
त्परिभ्रष्टो न गतिस्तस्य विद्यते ॥ २८ ॥ पारिव्राज्यं गृहीत्वा तु यः स्वधर्मे न
तिष्ठति । तमारूढच्युतं विद्यादिति वेदानुशासनम् ॥ २९ ॥ अथ खलु
सोम्येमं सनातनमात्मधर्मं वैष्णवीं निष्ठां लब्ध्वा यस्तामदूषयन्वर्तते स वशी:
भवति । स पुण्यश्लोको भवति । स लोकज्ञो भवति । स वेदान्तज्ञो भवति ।
स ब्रह्मज्ञो भवति । स सर्वज्ञो भवति । स स्वराड् भवति । स परं ब्रह्म:
भगवन्तमाप्नोति । स पितॄन्संबन्धिनो बान्धवान्सुहृदो मित्राणि च भवादु-
तारयति । तदेतदृचाभ्युक्तम् - शतं कुलानां प्रथमं बभूव तथा पराणां
१ वाथ भैक्षं. २ फलतन्तुपर्णी. ३ कन्यां च . ४ देवाद्यगारे.