2026-02-17 03:24:34 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
शाट्यायनीयोपनिषत् ॥ १०३ ॥
६१७
ये श्रोत्रिया अकामहता अधीयुः । शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुर्योऽनूचानो
ह्यभिजज्ञौ समानः ॥ ५ ॥ त्यक्तेषणो ह्यनृणस्तं विदित्वा मौनी वसेदाश्रमे
यत्र कुत्र । अथाश्रमं चरमं संप्रविश्य यथोपपत्तिं पञ्चमात्रां दधानः ॥ ६ ॥
त्रिदण्डमुपवीतं च वासः कौपीनवेष्टनम् । शिक्यं पवित्रमित्येतद्विभृयाद्याव-
दायुषम् ॥ ७ ॥ पञ्चैतास्तु यतेर्मान्नास्ता मात्रा ब्रह्मणे श्रुताः । न त्यजेद्याव-
दुत्क्रान्तिरन्तेऽपि निखनेत्सह ॥ ८ ॥ विष्णुलिङ्गं द्विधा प्रोक्तं व्यक्तमव्यक्तमेव
च । तयोरेकमपि त्यक्त्वा पतत्येव न संशयः ॥ ९ ॥ त्रिदण्डं वैष्णवं लिङ्गं
विप्राणां मुक्तिसाधनम् । निर्वाणं सर्वधर्माणामिति वेदानुशासनम् ॥१०॥ अथ
खलु सोम्य कुटीचको बहूदको हंसः परमहंस इत्येते परिव्राजकाश्चतुर्विधा
भवन्ति । सर्व एते विष्णुलिङ्गिनः शिखिनोपवीतिनः शुद्धचित्ता आत्मानमा-
त्मना ब्रह्म भावयन्तः शुद्धचिद्रूपोपासनरता जपयमवन्तो नियमवन्तः
सुशीलिनः पुण्यश्लोका भवन्ति । तदेतदृचाभ्युक्तम्— कुटीचको बहूदकश्चापि
हंसः परमहंस इति वृत्त्या च भिन्नाः । सर्व एते विष्णुलिङ्गं दधाना वृत्त्या
व्यक्तं बहिरन्तश्च नित्यम् । पञ्चयज्ञा वेदशिरः प्रविष्टाः क्रियावन्तोऽमी संगता
ब्रह्मविद्याम् । त्यक्त्वा वृक्षं वृक्षमूलं श्रितासः संन्यस्तपुष्पा रसमेवानुवानाः ।
विष्णुक्रीडा विष्णुरतयो विमुक्ता विष्ण्वात्मका विष्णुमेवापियन्ति ॥ ११ ॥
त्रिसंध्यं शक्तितः स्नानं तर्पणं मार्जनं तथा । उपस्थानं पञ्चयज्ञान्कुर्यादामर-
णान्तिकम् ॥ १२ ॥ दशभिः प्रणवैः सप्तव्याहृतिभिश्चतुष्पदा । गायत्रीजप-
यज्ञश्च त्रिसंध्यं शिरसा सह ॥ १३ ॥ योगयज्ञः सदैकाग्र्यभक्त्या सेवा हरे-
र्गुरोः । अहिंसा तु तपोयज्ञो वाङ्मनः कायकर्मभिः ॥ १४ ॥ नानोपनिषद-
भ्यासः स्वाध्यायो यज्ञ ईरितः । ॐ मित्यात्मानमव्यग्रो ब्रह्मण्यभौ जुहोति
यत् ॥ १५ ॥ ज्ञानयज्ञः स विज्ञेयः सर्वयज्ञोत्तमोत्तमः । ज्ञानंदण्डा ज्ञान-
शिखा ज्ञानयज्ञोपवीतिनः ॥ १६ ॥ शिखा ज्ञानमयी यस्य उपवीतं च तन्म-
यम् । ब्राह्मण्यं सकलं तस्य इति वेदानुशासनम् ॥ १७ ॥ अथ खलु सोम्यैते
परिव्राजका यथा प्रादुर्भवन्ति तथा भवन्ति । कामक्रोध लोभ मोहदम्भदर्पा-
सूयाममत्वाहंकारादीस्तितीर्य मानावमानौ निन्दास्तुती च वर्जयित्वा वृक्ष
इव तिष्ठासेत् । छिद्यमानो न ब्रूयात् । तदैवं विद्वांस इहैवामृता भवन्ति ।
तदेतदृचाभ्युक्तम् — बन्धुपुत्रमनु मोदयित्वानवेक्ष्यमाणो द्वन्द्वसहः प्रशान्तः ।
प्राचीमुदीचीं वा निर्वर्तयंश्चरेत पानी दण्डी युगमात्रावलोकी शिखी मुण्डी
६१७
ये श्रोत्रिया अकामहता अधीयुः । शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुर्योऽनूचानो
ह्यभिजज्ञौ समानः ॥ ५ ॥ त्यक्तेषणो ह्यनृणस्तं विदित्वा मौनी वसेदाश्रमे
यत्र कुत्र । अथाश्रमं चरमं संप्रविश्य यथोपपत्तिं पञ्चमात्रां दधानः ॥ ६ ॥
त्रिदण्डमुपवीतं च वासः कौपीनवेष्टनम् । शिक्यं पवित्रमित्येतद्विभृयाद्याव-
दायुषम् ॥ ७ ॥ पञ्चैतास्तु यतेर्मान्नास्ता मात्रा ब्रह्मणे श्रुताः । न त्यजेद्याव-
दुत्क्रान्तिरन्तेऽपि निखनेत्सह ॥ ८ ॥ विष्णुलिङ्गं द्विधा प्रोक्तं व्यक्तमव्यक्तमेव
च । तयोरेकमपि त्यक्त्वा पतत्येव न संशयः ॥ ९ ॥ त्रिदण्डं वैष्णवं लिङ्गं
विप्राणां मुक्तिसाधनम् । निर्वाणं सर्वधर्माणामिति वेदानुशासनम् ॥१०॥ अथ
खलु सोम्य कुटीचको बहूदको हंसः परमहंस इत्येते परिव्राजकाश्चतुर्विधा
भवन्ति । सर्व एते विष्णुलिङ्गिनः शिखिनोपवीतिनः शुद्धचित्ता आत्मानमा-
त्मना ब्रह्म भावयन्तः शुद्धचिद्रूपोपासनरता जपयमवन्तो नियमवन्तः
सुशीलिनः पुण्यश्लोका भवन्ति । तदेतदृचाभ्युक्तम्— कुटीचको बहूदकश्चापि
हंसः परमहंस इति वृत्त्या च भिन्नाः । सर्व एते विष्णुलिङ्गं दधाना वृत्त्या
व्यक्तं बहिरन्तश्च नित्यम् । पञ्चयज्ञा वेदशिरः प्रविष्टाः क्रियावन्तोऽमी संगता
ब्रह्मविद्याम् । त्यक्त्वा वृक्षं वृक्षमूलं श्रितासः संन्यस्तपुष्पा रसमेवानुवानाः ।
विष्णुक्रीडा विष्णुरतयो विमुक्ता विष्ण्वात्मका विष्णुमेवापियन्ति ॥ ११ ॥
त्रिसंध्यं शक्तितः स्नानं तर्पणं मार्जनं तथा । उपस्थानं पञ्चयज्ञान्कुर्यादामर-
णान्तिकम् ॥ १२ ॥ दशभिः प्रणवैः सप्तव्याहृतिभिश्चतुष्पदा । गायत्रीजप-
यज्ञश्च त्रिसंध्यं शिरसा सह ॥ १३ ॥ योगयज्ञः सदैकाग्र्यभक्त्या सेवा हरे-
र्गुरोः । अहिंसा तु तपोयज्ञो वाङ्मनः कायकर्मभिः ॥ १४ ॥ नानोपनिषद-
भ्यासः स्वाध्यायो यज्ञ ईरितः । ॐ मित्यात्मानमव्यग्रो ब्रह्मण्यभौ जुहोति
यत् ॥ १५ ॥ ज्ञानयज्ञः स विज्ञेयः सर्वयज्ञोत्तमोत्तमः । ज्ञानंदण्डा ज्ञान-
शिखा ज्ञानयज्ञोपवीतिनः ॥ १६ ॥ शिखा ज्ञानमयी यस्य उपवीतं च तन्म-
यम् । ब्राह्मण्यं सकलं तस्य इति वेदानुशासनम् ॥ १७ ॥ अथ खलु सोम्यैते
परिव्राजका यथा प्रादुर्भवन्ति तथा भवन्ति । कामक्रोध लोभ मोहदम्भदर्पा-
सूयाममत्वाहंकारादीस्तितीर्य मानावमानौ निन्दास्तुती च वर्जयित्वा वृक्ष
इव तिष्ठासेत् । छिद्यमानो न ब्रूयात् । तदैवं विद्वांस इहैवामृता भवन्ति ।
तदेतदृचाभ्युक्तम् — बन्धुपुत्रमनु मोदयित्वानवेक्ष्यमाणो द्वन्द्वसहः प्रशान्तः ।
प्राचीमुदीचीं वा निर्वर्तयंश्चरेत पानी दण्डी युगमात्रावलोकी शिखी मुण्डी