2026-02-17 03:24:25 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
खण्डः २ ]
प्राणाग्निहोत्रोपनिषत् ॥ ९७ ॥
५८९
त्वं यज्ञस्त्वं ब्रह्मा त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म
भूर्भुवः सुखेरों नमः । आपः पुनन्तु पृथिवीं पृथ्वी पूता पुनातु माम् ।
पुनन्तु ब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपूता पुनातु माम् । यदुच्छिष्टमभोज्यं यद्वा दुश्चरितं
मम । सर्वं पुनन्तु तं ह्यापोऽसतां च प्रतिग्रहं । अमृतमस्य मृतोपस्तरणमस्य -
मृतं प्राणे जुहोम्यमा शिष्यान्तोऽसि । प्राणाय स्वाहा । अपानाय स्वाहा !
व्यानाय स्वाहा । समानाय स्वाहा । उदानाय स्वाहा इति कनिष्ठिकाङ्गुल्या-
ङ्गुष्ठेन च प्राणे जुहोमि । अनामिकयाsपाने । मध्यमया व्याने । सर्वाभिरुदाने ।
प्रदेशिन्या समाने । तूष्णीमेकामेकैऋषौ जुहोति । द्वे आहवनीये । काँ
दक्षिणानौ । एकां गार्हपत्ये । एकां सर्वप्रायश्चित्तीये ॥ अथापिधानमँस्यमृत-
वयोपस्पृश्य पुनरादाय पुनरुपस्पृशेत् । सव्ये प्राणाचापो गृहीत्वा
हृदयमन्वालभ्य जपेत् । प्राणोऽग्निः परमात्मा पञ्चवायुभिरावृतः । अभयं
- सर्वभूतेभ्यो न भवेदहं कदाचनेति ॥ १ ॥
इत्यथर्वणीयप्राणाग्निहोत्रोपनिषत्सु प्रथमः खण्डः ॥ १ ॥
विश्वोऽसि वैश्वानरो विश्वरूपं त्वया धार्यते जायमानम् । विश्वं त्वाहुतयः
सर्वा यत्र ब्रह्मऽमृतोऽसि । महानवोऽयं पुरुषो योऽङ्गुष्ठाग्रे प्रतिष्ठितः । तमद्भिः
प्रतिषिञ्चामि सोऽस्यान्ते अमृतायामृतयोनावित्येष एवात्मा । ध्यायेताग्नि-
होन्नं जुहोमीति सर्वेषामेव सूनुर्भवेति । अथ यज्ञपरिवृते आहुतीहोंम-
यति । स्वे शरीरे यज्ञं परिवर्तयामीति । चत्वारोऽग्नयस्ते किंनामधेयाः । तत्र
सूर्योऽग्निर्नाम सूर्य मण्डलाकृतिः सहस्रैरश्मिपरिवृत एकर्षिर्भूत्वा मूर्ध्नि
तिष्ठति यस्मादुक्तः । दर्शनानिर्नाम चतुराकृतिराहवनीयो भूत्वा मुखे तिष्ठति ।
शारीरोऽग्निर्नाम जराप्रणुदा हविरवस्कन्दति । अर्धचन्द्राकृतिर्दक्षिणाभिर्भूत्वा
हृदये तिष्ठति तत्र कोष्ठाग्निर्नामाशितपीतलीढखादितौनि सम्यग् व्यष्ट्यां
श्रपयित्वा गार्हपत्यो भूत्वा नाभ्यां तिष्ठति । प्रायश्चित्तयस्त्वधस्तात्तिर्यक्
तिस्रो हिमांशुप्रभाभिः प्रजननकर्मा ॥
इत्याथर्वणीयघ्राणाग्निहोत्रोपनिषत्सु द्वितीयः खण्डः ॥ २ ॥
५ एकऋचा; एक ऋचौ. ६ एकं.
१ सुवरोम् २ ग्रहं स्वं गृहं त्वं. ३ आपोमृतस्त्वमृतो. ४ जुहोति.
७ मस्यामृत. ८ त्वायोपदधामीत्युप.
९ विश्वरूपो विश्वं. १० विश्वामृतो. ११ भवतु. १२ वृतया आहुतीः. १३ किंभाग -
धेयाः. १४ रश्मिभिः परिवृत.
१५ दितं सम्यग् व्यष्टयं शयित्वा .
१६ प्रभुः.
प्राणाग्निहोत्रोपनिषत् ॥ ९७ ॥
५८९
त्वं यज्ञस्त्वं ब्रह्मा त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म
भूर्भुवः सुखेरों नमः । आपः पुनन्तु पृथिवीं पृथ्वी पूता पुनातु माम् ।
पुनन्तु ब्रह्मणस्पतिर्ब्रह्मपूता पुनातु माम् । यदुच्छिष्टमभोज्यं यद्वा दुश्चरितं
मम । सर्वं पुनन्तु तं ह्यापोऽसतां च प्रतिग्रहं । अमृतमस्य मृतोपस्तरणमस्य -
मृतं प्राणे जुहोम्यमा शिष्यान्तोऽसि । प्राणाय स्वाहा । अपानाय स्वाहा !
व्यानाय स्वाहा । समानाय स्वाहा । उदानाय स्वाहा इति कनिष्ठिकाङ्गुल्या-
ङ्गुष्ठेन च प्राणे जुहोमि । अनामिकयाsपाने । मध्यमया व्याने । सर्वाभिरुदाने ।
प्रदेशिन्या समाने । तूष्णीमेकामेकैऋषौ जुहोति । द्वे आहवनीये । काँ
दक्षिणानौ । एकां गार्हपत्ये । एकां सर्वप्रायश्चित्तीये ॥ अथापिधानमँस्यमृत-
वयोपस्पृश्य पुनरादाय पुनरुपस्पृशेत् । सव्ये प्राणाचापो गृहीत्वा
हृदयमन्वालभ्य जपेत् । प्राणोऽग्निः परमात्मा पञ्चवायुभिरावृतः । अभयं
- सर्वभूतेभ्यो न भवेदहं कदाचनेति ॥ १ ॥
इत्यथर्वणीयप्राणाग्निहोत्रोपनिषत्सु प्रथमः खण्डः ॥ १ ॥
विश्वोऽसि वैश्वानरो विश्वरूपं त्वया धार्यते जायमानम् । विश्वं त्वाहुतयः
सर्वा यत्र ब्रह्मऽमृतोऽसि । महानवोऽयं पुरुषो योऽङ्गुष्ठाग्रे प्रतिष्ठितः । तमद्भिः
प्रतिषिञ्चामि सोऽस्यान्ते अमृतायामृतयोनावित्येष एवात्मा । ध्यायेताग्नि-
होन्नं जुहोमीति सर्वेषामेव सूनुर्भवेति । अथ यज्ञपरिवृते आहुतीहोंम-
यति । स्वे शरीरे यज्ञं परिवर्तयामीति । चत्वारोऽग्नयस्ते किंनामधेयाः । तत्र
सूर्योऽग्निर्नाम सूर्य मण्डलाकृतिः सहस्रैरश्मिपरिवृत एकर्षिर्भूत्वा मूर्ध्नि
तिष्ठति यस्मादुक्तः । दर्शनानिर्नाम चतुराकृतिराहवनीयो भूत्वा मुखे तिष्ठति ।
शारीरोऽग्निर्नाम जराप्रणुदा हविरवस्कन्दति । अर्धचन्द्राकृतिर्दक्षिणाभिर्भूत्वा
हृदये तिष्ठति तत्र कोष्ठाग्निर्नामाशितपीतलीढखादितौनि सम्यग् व्यष्ट्यां
श्रपयित्वा गार्हपत्यो भूत्वा नाभ्यां तिष्ठति । प्रायश्चित्तयस्त्वधस्तात्तिर्यक्
तिस्रो हिमांशुप्रभाभिः प्रजननकर्मा ॥
इत्याथर्वणीयघ्राणाग्निहोत्रोपनिषत्सु द्वितीयः खण्डः ॥ २ ॥
५ एकऋचा; एक ऋचौ. ६ एकं.
१ सुवरोम् २ ग्रहं स्वं गृहं त्वं. ३ आपोमृतस्त्वमृतो. ४ जुहोति.
७ मस्यामृत. ८ त्वायोपदधामीत्युप.
९ विश्वरूपो विश्वं. १० विश्वामृतो. ११ भवतु. १२ वृतया आहुतीः. १३ किंभाग -
धेयाः. १४ रश्मिभिः परिवृत.
१५ दितं सम्यग् व्यष्टयं शयित्वा .
१६ प्रभुः.