2026-02-17 03:24:24 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
ईशाद्युपनिषत्सु -...?
[ खण्ड: १
भिन्नं स्वभावतः । कारणाभिन्नरूपेण कार्यकारणमेव हि ॥ ३१ ॥ तद्रूपेण
सदा सत्यं भेदेनोतिर्मृषा खलु । तच कारणमेकं हि न भिन्नं नोभयात्म-
कम् ॥ ३२ ॥ भेदः सर्वत्र मिथ्यैव धर्मादेरनिरूपणात् । अतश्च कारणं नित्य-
मेकसेवाद्वयं खलु ॥ ३३ ॥ अन्न कारणमद्वैतं शुद्धचैतन्यमेव हि । अस्मिन्त्र-
पुरे वेश्म दहरं यदिदं मुने ॥ ३४ ॥ पुण्डरीकं तु तन्मध्ये आकाशो दह-
रोsस्ति तत् । स शिवः सच्चिदानन्दः सोऽन्वेष्टव्यो मुमुक्षुभिः ॥ ३५ ॥ भयं
हृदि स्थितः साक्षी सर्वेषामविशेषतः । तेनायं हृदयं प्रोक्तः शिवः संसार-
- मोचकः ॥ ३६ ॥ इत्युपनिषत् ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥
ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
इति पञ्चब्रह्मोपनिषत्समाप्ता ॥ ९६ ॥
प्राणाग्निहोत्रोपनिषत् ॥ ९७ ॥
शरीरयज्ञसंशुद्धचित्त संजातबोधतः ।
मुनयो यत्पदं यान्ति तद्रामपदमाश्रये ॥ १ ॥
ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
"
हरिः ॐ ॥ अथातः सर्वोपनिषत्सारं संसारज्ञानातीतमन्नसूत्रं शारीरं यज्ञ
व्याख्यास्यामः । अस्मिन्नेव पुरुषशरीरे विनाप्यग्निहोत्रेण विनापि सांख्ययोगेन
संसारविमुक्तिर्भवतीति । स्वेन विधिनाऽन्नं भूमौ निक्षिप्य या ओषधीः
सोमराज्ञीरिति तिसृभिरन्नपत इति द्वाभ्यामनुमन्त्रयते । या ओषधयः सोम-
राशीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥ १ ॥
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो
मुञ्चन्वंहसः ॥ २ ॥ जीवलां नैवारिषां माते बध्नाम्योषधिम् । या त भायु
रुपेerदप रक्षांसि चातयात् ॥ ३ ॥ अन्नपतेऽन्नस्य नो ह्यनमीवस्य
शुष्मिणः । प्रप्रदातारं तारिष ऊर्ज नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे ॥ ४॥ यदन्नमझि
- बहुधा विद्धिम् । रुद्रैः प्रजग्धं यदि वा पिशाचैः । सर्वतदीशानो अभयं
'कृणोतु शिवमीशानाय स्वाहा ॥ ५ ॥ अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः ।
....... सांख्येन.
२ अकोशा याश्व कोशिनीः.
३ नघर्षा.
४ अपातयादुपहरा -
दपरक्षांसि चातयात् ५ रपाहरा. ६ विराजं; विरुद्धं.
[ खण्ड: १
भिन्नं स्वभावतः । कारणाभिन्नरूपेण कार्यकारणमेव हि ॥ ३१ ॥ तद्रूपेण
सदा सत्यं भेदेनोतिर्मृषा खलु । तच कारणमेकं हि न भिन्नं नोभयात्म-
कम् ॥ ३२ ॥ भेदः सर्वत्र मिथ्यैव धर्मादेरनिरूपणात् । अतश्च कारणं नित्य-
मेकसेवाद्वयं खलु ॥ ३३ ॥ अन्न कारणमद्वैतं शुद्धचैतन्यमेव हि । अस्मिन्त्र-
पुरे वेश्म दहरं यदिदं मुने ॥ ३४ ॥ पुण्डरीकं तु तन्मध्ये आकाशो दह-
रोsस्ति तत् । स शिवः सच्चिदानन्दः सोऽन्वेष्टव्यो मुमुक्षुभिः ॥ ३५ ॥ भयं
हृदि स्थितः साक्षी सर्वेषामविशेषतः । तेनायं हृदयं प्रोक्तः शिवः संसार-
- मोचकः ॥ ३६ ॥ इत्युपनिषत् ॥ हरिः ॐ तत्सत् ॥
ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
इति पञ्चब्रह्मोपनिषत्समाप्ता ॥ ९६ ॥
प्राणाग्निहोत्रोपनिषत् ॥ ९७ ॥
शरीरयज्ञसंशुद्धचित्त संजातबोधतः ।
मुनयो यत्पदं यान्ति तद्रामपदमाश्रये ॥ १ ॥
ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
"
हरिः ॐ ॥ अथातः सर्वोपनिषत्सारं संसारज्ञानातीतमन्नसूत्रं शारीरं यज्ञ
व्याख्यास्यामः । अस्मिन्नेव पुरुषशरीरे विनाप्यग्निहोत्रेण विनापि सांख्ययोगेन
संसारविमुक्तिर्भवतीति । स्वेन विधिनाऽन्नं भूमौ निक्षिप्य या ओषधीः
सोमराज्ञीरिति तिसृभिरन्नपत इति द्वाभ्यामनुमन्त्रयते । या ओषधयः सोम-
राशीर्बह्वीः शतविचक्षणाः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो मुञ्चन्त्वंहसः ॥ १ ॥
याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः । बृहस्पतिप्रसूतास्ता नो
मुञ्चन्वंहसः ॥ २ ॥ जीवलां नैवारिषां माते बध्नाम्योषधिम् । या त भायु
रुपेerदप रक्षांसि चातयात् ॥ ३ ॥ अन्नपतेऽन्नस्य नो ह्यनमीवस्य
शुष्मिणः । प्रप्रदातारं तारिष ऊर्ज नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे ॥ ४॥ यदन्नमझि
- बहुधा विद्धिम् । रुद्रैः प्रजग्धं यदि वा पिशाचैः । सर्वतदीशानो अभयं
'कृणोतु शिवमीशानाय स्वाहा ॥ ५ ॥ अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः ।
....... सांख्येन.
२ अकोशा याश्व कोशिनीः.
३ नघर्षा.
४ अपातयादुपहरा -
दपरक्षांसि चातयात् ५ रपाहरा. ६ विराजं; विरुद्धं.