2026-02-27 05:53:08 by akprasad
This page has been fully proofread once and needs a second look.
<page>
<ignore>ब्रह्मोपनिषत् ॥ २१ ॥
</ignore>
<title>ब्रह्मोपनिषत् ॥ २१ ॥
</title>
<verse>ब्रह्मकैवल्यजाबालः श्वेताश्वो हंस आरुणिः ।
गर्भो नारायणो हंसो बिन्दुनादशिरः शिखा ॥ १ ॥
</verse>
<p n="shanti">ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
१६७
</p>
<p merge-next="true">ॐ शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं भगवन्तं पिप्पलादमपृच्छत् ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे संप्रतिष्ठिता भवन्ति, कथं सृजन्ति, कस्यैष महिमा बभूव यो
ह्येष महिमा बभूव क एषः । तस्मै स होवाच ब्रह्मविद्यां वरिष्ठाम् । प्राणो ह्येष
आत्मा, आत्मनो महिमा बभूव । देवानामायुः, स देवानां निधनमनिधनं दिव्ये
ब्रह्मपुरे चिरजं निष्कलं शुभ्रमक्षरं यद्ब्रह्म विभाति स नियच्छति, मधुकरराजानं
माक्षिकवत् । यथा माक्षीकैकेन तन्तुना जालं विक्षिपति तेनापकर्षति तथैवैष
प्राणो यदा याति संसृष्टमाकृष्य । प्राणदेवतास्ताः सर्वा नाड्यः सुष्वपे श्येना-
काशवद्यथा खं श्येनमाश्रित्य याति स्वमालयमेवं सुषुप्तो ब्रूते । यथैवैष देव-.
दत्तो यष्ट्यापि ताड्यमानो न यत्येवमिष्टापूर्तेःतैः शुभाशुभैर्न लिप्यते । यथा
कुमारो निष्काम आनन्दमुपयाति तथैवैष देवदत्तः स्वमप्न आनन्दमभियाति ।
वेद एव परं ज्योतिः । ज्योतिष्कामो ज्योतिरानन्दयते भूयस्तेनैव स्वम (य
प्नाय
गच्छति जलौकावत् । यथा जलौकाऽग्रममंग्रं नयत्यात्मानं नयति परं संघय ।
यत्परं नापरं त्यजति स जाग्रदुभिधीयते । यथैवैष कपालाष्टकं संनयति,
तमेव स्तन इव लम्बते वेददेवयोनिः । यत्र जाप्ग्रति शुभाशुभं निरुक्तमस्य
देवस्य स संप्रसारोऽन्तर्यामी खगः कर्कटकः पुष्करः पुरुषः प्राणो हिंसा परा-
परं ब्रह्म, आत्मा देवता वेदयति । य एवं वेद स परं ब्रह्म धाम क्षेत्रज्ञमुपैति ।
अथास्य पुरुषस्य चत्वारि स्थानानि भवन्ति । नाभिर्हृदयं कण्ठं मूर्धेति ।
तत्र चतुष्पादं ब्रह्म विभाति । जागरितं स्वमंप्नं सुषुप्तं तुरीयमिति । जागरिते
ब्रह्मा स्वमेप्ने विष्णुः सुषुप्तौ रुद्रस्तुरीयं परमाक्षरम् । स आदित्यश्च विष्णुश्वेचेश्वरश्चं
च
स पुरुषः स प्राणः स जीवः सोऽभिःग्निः सेश्वरश्च जाग्रत्तेषां मध्ये यत्परं ब्रह्म
विभाति । स्वयममनस्कमश्रोत्रमपाणिपादं ज्योतिर्वर्जितम् । न तत्र लोका
नलोका वेदा नवेदा देवा नदेवा यज्ञा नयज्ञा माता नमाता पिता नपिता
खु
स्नुषा नखुस्नुषा चाण्डालो नचाण्डालः पौल्कसो नपौल्कसः श्रमणो नश्रमणः
पशवो नपशवस्तापसो नतापस इत्येकमेव परं ब्रह्म विभाति । हृद्याकाशे
तद्विज्ञानमाकाशं तत्सुषिरमाकाशं तद्वेद्यं हृद्याकाशं यस्मिन्निदं संचरति विच-
रति यस्मिन्निदं सर्वमोतं प्रोतं सं विभोः प्रजा ज्ञायेरन् । न तत्र देवा ऋषयः
</p>
</page>
<ignore>ब्रह्मोपनिषत् ॥ २१ ॥
<title>ब्रह्मोपनिषत् ॥ २१ ॥
<verse>ब्रह्मकैवल्यजाबालः श्वेताश्वो हंस आरुणिः ।
गर्भो नारायणो हंसो बिन्दुनादशिरः शिखा ॥ १ ॥
<p n="shanti">ॐ सह नाववत्विति शान्तिः ॥
१६७
<p merge-next="true">ॐ शौनको ह वै महाशालोऽङ्गिरसं भगवन्तं पिप्पलादमपृच्छत् ।
दिव्ये ब्रह्मपुरे संप्रतिष्ठिता भवन्ति, कथं सृजन्ति, कस्यैष महिमा बभूव यो
ह्येष महिमा बभूव क एषः । तस्मै स होवाच ब्रह्मविद्यां वरिष्ठाम् । प्राणो ह्येष
आत्मा, आत्मनो महिमा बभूव । देवानामायुः, स देवानां निधनमनिधनं दिव्ये
ब्रह्मपुरे चिरजं निष्कलं शुभ्रमक्षरं यद्ब्रह्म विभाति स नियच्छति, मधुकरराजानं
माक्षिकवत् । यथा माक्षीकैकेन तन्तुना जालं विक्षिपति तेनापकर्षति तथैवैष
प्राणो यदा याति संसृष्टमाकृष्य । प्राणदेवतास्ताः सर्वा नाड्यः सुष्वपे श्येना-
काशवद्यथा खं श्येनमाश्रित्य याति स्वमालयमेवं सुषुप्तो ब्रूते । यथैवैष देव-
दत्तो यष्ट्यापि ताड्यमानो न यत्येवमिष्टापूर्
कुमारो निष्काम आनन्दमुपयाति तथैवैष देवदत्तः स्व
वेद एव परं ज्योतिः । ज्योतिष्कामो ज्योतिरानन्दयते भूयस्तेनैव स्व
गच्छति जलौकावत् । यथा जलौकाऽग्रम
यत्परं नापरं त्यजति स जाग्रदुभिधीयते । यथैवैष कपालाष्टकं संनयति,
तमेव स्तन इव लम्बते वेददेवयोनिः । यत्र जा
देवस्य स संप्रसारोऽन्तर्यामी खगः कर्कटकः पुष्करः पुरुषः प्राणो हिंसा परा-
परं ब्रह्म, आत्मा देवता वेदयति । य एवं वेद स परं ब्रह्म धाम क्षेत्रज्ञमुपैति ।
अथास्य पुरुषस्य चत्वारि स्थानानि भवन्ति । नाभिर्हृदयं कण्ठं मूर्धेति ।
तत्र चतुष्पादं ब्रह्म विभाति । जागरितं स्व
ब्रह्मा स्व
स पुरुषः स प्राणः स जीवः सोऽ
विभाति । स्वयममनस्कमश्रोत्रमपाणिपादं ज्योतिर्वर्जितम् । न तत्र लोका
नलोका वेदा नवेदा देवा नदेवा यज्ञा नयज्ञा माता नमाता पिता नपिता
खु
स्नुषा न
पशवो नपशवस्तापसो नतापस इत्येकमेव परं ब्रह्म विभाति । हृद्याकाशे
तद्विज्ञानमाकाशं तत्सुषिरमाकाशं तद्वेद्यं हृद्याकाशं यस्मिन्निदं संचरति विच-
रति यस्मिन्निदं सर्वमोतं प्रोतं सं विभोः प्रजा ज्ञायेरन् । न तत्र देवा ऋषयः
</page>