2026-03-05 04:33:08 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
४१६ भट्टिकाव्ये - चतुर्थे तिङन्तकाण्डे लक्षण-रूपे चतुर्थी वर्गः,
प्रालोठन्तेत्यादि - तेन क्षताः सन्तः केचिद्भूमौ प्रालोठन्त । ' ७४९ लुठ
लोठने ।' भुवीतस्ततो व्यभिद्यन्त व्यनीयन्त हताः सन्त इतस्ततो नीताः । कर्मणि
लङ् । परितः समन्ताद्गक्तमस्रवन् मुक्तवन्तः पर्यश्राम्यन् खिन्नाः अतृष्यन्
पिपासिताः । दिवादित्वात् श्यन् । केचिदम्रियन्त । '२५३८ । म्रियतेर्लुङ्-लिङोश्च
।१।३।६१।' इति तङ् ॥
१३६५–सौमित्रिरा॑कुलस् तस्मिन् ब्रह्मऽस्त्रं सर्व- रक्षसाम् ॥
निधनाया ऽऽजुहूषत् तं व्यष्टभ्नाद् रघु-नन्दनः. १९
सौमित्रिरित्यादि — कस्मिन् इन्द्रजिति तथाभूते सति सौमित्रिराकुलो
व्यस्तचित्तः सर्वरक्षसां निधनाय ब्रह्मास्त्रमाजुहूपत् आह्नातुमैच्छत् । '२४१७ ।
अभ्यस्तस्य च ।६।१।३३।' इति अभ्यस्ताकारस्य ह्वयतेः प्रागेव द्विर्वचनात् सम्प्र-
सारणम् । तं च सौमित्रिं रघुनन्दनो रामः व्यष्टनात् निवारितवान् । ' मा भूद्दि-
भीपणस्यापि नाशः' इति । '२५५५॥ स्तम्भुस्तुम्भु - १३१११८२१' इत्यादिना नाम-
त्ययः । '२२७२। स्तम्भेः ।८।३।६७१' इति मूर्धन्यः ॥ .
१३६६ - ततो माया-मयीं सीतां घ्नन् खङ्गेन वियद्-गतः ॥
अदृश्यते॑न्द्रजिद्, वाक्यमवदत् तं मरुत्सुतः २०
П
तत इत्यादि - ततो ऽनन्तरं इन्द्रजित् वियद्गतः आकाशगतः सीतां माया-
नयीं मायानिर्मितां खड्गेन घ्नन् व्यापादयन्नदृश्यत दृष्टः । कर्मणि लङ् । तथाभूतं
राक्षसं मरुत्सुतो हनूमान् वाक्यमवदत् भापितवान् ॥
१३६७–'मा ऽपरानोदयं किंचिदभ्रश्यत् पत्युरन्तिकात्, ॥
सीतां राक्षस ! मा स्मैनां निगृह्णाः पाप ! दुःखिताम्' २१
मापराधोदित्यादि - हे पाप ! राक्षस । सीता पत्युरन्तिकादभ्रश्यत् अप-
गता । इयं भवतो नापराप्नोत् नापराद्धा । '१३५३। राध साध संसिद्धौ । ' इति
स्वादौ । तस्मादेनां दुःखितां मा स्म निगृह्णाः मा वधीः । '२२२०। स्मोत्तरे लङ्
च ।३।३।१७६ ।' इति वर्तमाने लड् ॥
१३६८'पीडा-करम॑-मित्राणां कर्तव्यमिति शक्रजित् ॥
अब्रवीत्, खड्ग-कृष्टश् च तस्या मूर्धानम॑च्छिनत्. २२
पीडाकरमित्यादि - - इयमपराद्धा भवतु न वा सर्वथा यदमित्राणां पीडा-
करं तदवश्यं कर्तव्यमिति शक्रजिदब्रवीत् उक्तवान् । खङ्गकृष्टश्च कृष्टः खड्गो येन
'प्रहरणार्थेभ्यः परे निष्ठासप्तम्यौ भवतः । तस्या मूर्धानमच्छिनत् छिन्नवान् ।
तिपो हल्ङन्यादिलोपः । दकारस्य चर्व्वम् ॥
१३६९-'यंत्-कृते ऽरीन् व्यगृह्णीम, समुद्रम॑त॒राम च ॥
साहते 'ति वदन् राममुपातिष्ठन् मरुत्सुतः ॥२३॥
प्रालोठन्तेत्यादि - तेन क्षताः सन्तः केचिद्भूमौ प्रालोठन्त । ' ७४९ लुठ
लोठने ।' भुवीतस्ततो व्यभिद्यन्त व्यनीयन्त हताः सन्त इतस्ततो नीताः । कर्मणि
लङ् । परितः समन्ताद्गक्तमस्रवन् मुक्तवन्तः पर्यश्राम्यन् खिन्नाः अतृष्यन्
पिपासिताः । दिवादित्वात् श्यन् । केचिदम्रियन्त । '२५३८ । म्रियतेर्लुङ्-लिङोश्च
।१।३।६१।' इति तङ् ॥
१३६५–सौमित्रिरा॑कुलस् तस्मिन् ब्रह्मऽस्त्रं सर्व- रक्षसाम् ॥
निधनाया ऽऽजुहूषत् तं व्यष्टभ्नाद् रघु-नन्दनः. १९
सौमित्रिरित्यादि — कस्मिन् इन्द्रजिति तथाभूते सति सौमित्रिराकुलो
व्यस्तचित्तः सर्वरक्षसां निधनाय ब्रह्मास्त्रमाजुहूपत् आह्नातुमैच्छत् । '२४१७ ।
अभ्यस्तस्य च ।६।१।३३।' इति अभ्यस्ताकारस्य ह्वयतेः प्रागेव द्विर्वचनात् सम्प्र-
सारणम् । तं च सौमित्रिं रघुनन्दनो रामः व्यष्टनात् निवारितवान् । ' मा भूद्दि-
भीपणस्यापि नाशः' इति । '२५५५॥ स्तम्भुस्तुम्भु - १३१११८२१' इत्यादिना नाम-
त्ययः । '२२७२। स्तम्भेः ।८।३।६७१' इति मूर्धन्यः ॥ .
१३६६ - ततो माया-मयीं सीतां घ्नन् खङ्गेन वियद्-गतः ॥
अदृश्यते॑न्द्रजिद्, वाक्यमवदत् तं मरुत्सुतः २०
П
तत इत्यादि - ततो ऽनन्तरं इन्द्रजित् वियद्गतः आकाशगतः सीतां माया-
नयीं मायानिर्मितां खड्गेन घ्नन् व्यापादयन्नदृश्यत दृष्टः । कर्मणि लङ् । तथाभूतं
राक्षसं मरुत्सुतो हनूमान् वाक्यमवदत् भापितवान् ॥
१३६७–'मा ऽपरानोदयं किंचिदभ्रश्यत् पत्युरन्तिकात्, ॥
सीतां राक्षस ! मा स्मैनां निगृह्णाः पाप ! दुःखिताम्' २१
मापराधोदित्यादि - हे पाप ! राक्षस । सीता पत्युरन्तिकादभ्रश्यत् अप-
गता । इयं भवतो नापराप्नोत् नापराद्धा । '१३५३। राध साध संसिद्धौ । ' इति
स्वादौ । तस्मादेनां दुःखितां मा स्म निगृह्णाः मा वधीः । '२२२०। स्मोत्तरे लङ्
च ।३।३।१७६ ।' इति वर्तमाने लड् ॥
१३६८'पीडा-करम॑-मित्राणां कर्तव्यमिति शक्रजित् ॥
अब्रवीत्, खड्ग-कृष्टश् च तस्या मूर्धानम॑च्छिनत्. २२
पीडाकरमित्यादि - - इयमपराद्धा भवतु न वा सर्वथा यदमित्राणां पीडा-
करं तदवश्यं कर्तव्यमिति शक्रजिदब्रवीत् उक्तवान् । खङ्गकृष्टश्च कृष्टः खड्गो येन
'प्रहरणार्थेभ्यः परे निष्ठासप्तम्यौ भवतः । तस्या मूर्धानमच्छिनत् छिन्नवान् ।
तिपो हल्ङन्यादिलोपः । दकारस्य चर्व्वम् ॥
१३६९-'यंत्-कृते ऽरीन् व्यगृह्णीम, समुद्रम॑त॒राम च ॥
साहते 'ति वदन् राममुपातिष्ठन् मरुत्सुतः ॥२३॥