2025-12-29 10:00:49 by ambuda-bot
This page has not been fully proofread.
मध्यमव्यायोगस्य कथावस्तु ।
अथ कदाचिद दारपुत्रत्रयानुयातः कश्चिद् वृद्धो ब्राह्मणो हिडिम्बावने
घोत्कचेन भीमसेनमनुना रुद्धोऽभूत् । ' मन्मातुर्हिडिम्बाया उपवासनिसर्गार्थं
त्रिपु पुत्रेषु त्वमेकं विसर्जय' इति तेनोक्तो द्वितीयं पुत्रं मध्यमनामानं पितृ-
भ्रातृवत्सलं विसर्जयामास । अथ पिपासाप्रतीकारार्थमदूरवर्तिनं कमपि जलाशयं
राक्षसानुमत्या गतश्चिरायमाणां मातुराहारकालातिक्रमशङ्कया
" भो मध्यम
शीघ्रमागच्छ "
इनि उच्चैरसकृत् तेनाहूतः । ततः पाण्डवमध्यमां भीम
आत्मानमेव मध्यमनाम्नाहूयमानं मत्वा तस्मिन देशे प्राप्तः सन् वृद्धेनाभयं
याचितः । ततो भीम आत्मानमेव राक्षसानुगामिनं प्रतिज्ञाय ब्राह्मणपुत्रं
मध्यमं राज्ञमान्मोचयामास । अथ स्वपुत्रस्य घटोत्कचस्य वलपरीक्षणेच्छया
नमवोचत् " शक्कश्रेड् बलात्कारेण मां नय" । तत्र युद्धे पराजेतुमशक्नुवता
राक्षसेन पूर्वसमयं स्मारितां भीमसेनस्तमनुसरन् हिडिम्बाया अन्तिकमास-
साद । तत्र हिडिम्बया भार्योचितममुदाचारेण सम्भावितः । घटोत्कचोऽपि
मातृवाक्यात्तमात्मनः पितरं विज्ञाय तमभ्यवादयत । भीमश्च तं परिष्व-
ज्याशिपाभिननन्द ।
पुरुषा:-
पात्राणि ।
वृद्ध: - त्राह्मणः केशवदासनामा ।
स्त्रियः-
प्रथमः- वृद्धस्य ज्येष्टः
पुत्रः
द्वितीयः - वृद्धस्य द्वितीयः पुत्रां मध्यमनामा ।
तृतीयः - वृद्धस्य कनिष्टः पुत्रः ।
घटोत्कचः - राक्षसो हिडिम्बा भीमसेनयोः सूनुः ।
भीमसेनः - मध्यमः कुन्तीपुत्रः ।
--
ब्राह्मणी - वृद्धस्य भार्या ।
हिडिम्बा - राक्षसी भीमसेनस्य पत्नी ।
अथ कदाचिद दारपुत्रत्रयानुयातः कश्चिद् वृद्धो ब्राह्मणो हिडिम्बावने
घोत्कचेन भीमसेनमनुना रुद्धोऽभूत् । ' मन्मातुर्हिडिम्बाया उपवासनिसर्गार्थं
त्रिपु पुत्रेषु त्वमेकं विसर्जय' इति तेनोक्तो द्वितीयं पुत्रं मध्यमनामानं पितृ-
भ्रातृवत्सलं विसर्जयामास । अथ पिपासाप्रतीकारार्थमदूरवर्तिनं कमपि जलाशयं
राक्षसानुमत्या गतश्चिरायमाणां मातुराहारकालातिक्रमशङ्कया
" भो मध्यम
शीघ्रमागच्छ "
इनि उच्चैरसकृत् तेनाहूतः । ततः पाण्डवमध्यमां भीम
आत्मानमेव मध्यमनाम्नाहूयमानं मत्वा तस्मिन देशे प्राप्तः सन् वृद्धेनाभयं
याचितः । ततो भीम आत्मानमेव राक्षसानुगामिनं प्रतिज्ञाय ब्राह्मणपुत्रं
मध्यमं राज्ञमान्मोचयामास । अथ स्वपुत्रस्य घटोत्कचस्य वलपरीक्षणेच्छया
नमवोचत् " शक्कश्रेड् बलात्कारेण मां नय" । तत्र युद्धे पराजेतुमशक्नुवता
राक्षसेन पूर्वसमयं स्मारितां भीमसेनस्तमनुसरन् हिडिम्बाया अन्तिकमास-
साद । तत्र हिडिम्बया भार्योचितममुदाचारेण सम्भावितः । घटोत्कचोऽपि
मातृवाक्यात्तमात्मनः पितरं विज्ञाय तमभ्यवादयत । भीमश्च तं परिष्व-
ज्याशिपाभिननन्द ।
पुरुषा:-
पात्राणि ।
वृद्ध: - त्राह्मणः केशवदासनामा ।
स्त्रियः-
प्रथमः- वृद्धस्य ज्येष्टः
पुत्रः
द्वितीयः - वृद्धस्य द्वितीयः पुत्रां मध्यमनामा ।
तृतीयः - वृद्धस्य कनिष्टः पुत्रः ।
घटोत्कचः - राक्षसो हिडिम्बा भीमसेनयोः सूनुः ।
भीमसेनः - मध्यमः कुन्तीपुत्रः ।
--
ब्राह्मणी - वृद्धस्य भार्या ।
हिडिम्बा - राक्षसी भीमसेनस्य पत्नी ।