अथर्ववेदमध्ये तु शाखा मुख्यतमा हि षट् ।स्वयंभुवा याः कथिताः पुत्रायाथर्वण पुरा ॥ १ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तासु गुद्योपनिषदस्तिष्ठन्ति वरवर्णिनि ।नामानि शृणु शाखानां तत्राद्या वारतन्तवी ॥ २ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

मौञ्जायनी द्वितीया तु तृतीया तार्णबैन्दवी ।चतुर्थी शौनकी प्रोक्ता पञ्चमी पैप्पलादिका ॥ ३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

षष्ठी सौमन्तवी ज्ञेया सारात् सारतमा इमाः ।गुह्योपनिषदो गूढाः सन्ति शाखासु षट्स्वपि ॥ ४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ता एकीकृत्य सर्वास्तु मयाऽस्यां विनिवेशिताः ।संहितायां साधकानामुद्धाराय वरानने ॥ ५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तास्ते वदामि यत् प्रोक्तं ध्यानं कुर्वन्ति देवताः ।विराट्ध्यानं हि तज्ज्ञेयं महापातकनाशनम् ॥ ६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ब्रह्माण्डाद्बहिरूर्ध्वं हि महत्तत्त्वमहङ्कृतिः ।रूपाणि पञ्च तन्मात्राः पुरुषः प्रकृतिर्नव ॥ ७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

महापातालपादान्तलम्बा तम्या जयं स्मरेत् ।ब्रह्माण्डार्धं कपालं हि शिरस्तस्या विभावयेत् ॥ ८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

देवलोको ललाटं च षट्त्रिंशल्लक्षयोजनम् ।मेरुः सीमन्तदण्डोऽस्या ग्रहरत्नसमाकुलः ॥ ९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

अन्तर्वीथी नागवीथी भ्रुवावस्याः प्रकीर्तिते ।शिवलोकश्च वैकुण्ठलोकः कर्णावुभौ मतौ ॥ १० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

लोहितं तिलकं ध्यायेन्नासा मन्दाकिनी तथा ।चक्षुषी चन्द्रसूर्यौ च पक्ष्माणि किरणास्तथा ॥ ११ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

गण्डौ स्यातां तपोलोकसत्यलोको यथाक्रमम् ।जनोलोकमहर्लोको कपोलौ परिकीर्तितौ ॥ १२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

स्यातां हिमाद्रिकैलासौ तस्या देव्यास्तु कुण्डले ।स्वर्लोकश्च भुवर्लोको देव्या ओष्ठाधरौ मतौ ॥ १३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

दिक्पतीनां ग्रहाणां च लोकाश्चाथ रदावली ।गन्धर्वसिद्धसाध्यानां पितृकिन्निररक्षसाम् ॥ १४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

पिशाचयक्षाप्सरसां मरीचीयायिनां तथा ।विद्याधराणामाज्योप्मपाणां सोमैकपायिनाम् ॥ १५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सप्तर्षीणां ध्रुवस्यापि लोका ऊर्ध्वरदावली ।मुखं च रोदसी ज्ञेयं द्यौर्लोकश्चिबुकं तथा ॥ १६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ब्रह्मलोको गलः प्रोक्तो वायवः प्राणरूपिणः ।वनस्पतय ओपध्यो लोमानि परिचक्षते ॥ १७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

विद्युद्दृष्टिरहोरात्रं निमेषोन्मेषसंज्ञकम् ।विश्वं तु हृदयं प्रोक्तं पृथिवी पाठ उच्यते ॥ १८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तलं तलातलं चैव पातालं सुतलं तथा ।रसातलं नागलोकाः पादाङ्गुल्यः प्रकीर्तिताः ॥ १९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

वेदा वाचः स्यन्दमाना नदा नद्योऽमिता मताः ।कलाः काष्ठा मुहूर्ताश्च ऋतवोऽयनमेव च ॥ २० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

पक्षा मासास्तथा चाव्दाश्चत्वारोऽपि युगाः प्रिये ।कफोणिर्मणिबन्धश्च तदूरुकटिबन्धनाः ॥ २१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

प्रपदाश्च स्फिचश्चैव सर्वाङ्गानि प्रचक्षते ।वैश्वानरः कालमृत्युर्जिह्वात्रयमिदं स्मृतम् ॥ २२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तनुमस्याः प्रचक्षते ।प्रलयो भोजने कालस्तृप्तिस्तेन च नासिका ॥ २३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ज्ञेयः पार्श्वपरीवर्तो महाकल्पान्तरोद्भवः ।विराड्रूपस्य ते ध्यानमिति संक्षेपतोऽर्पितम् ॥ २४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तस्याः स्वरूपविज्ञानं सपर्या परिकीर्तिता ।तदेव हि श्रुतिप्रोक्तमवधारय पार्वति ॥ २५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यथोर्णनाभिः सूत्राणि सृजत्यपि गिलत्यपि ।यथा पृथिव्यामोषध्यः संभवन्ति गिलन्त्यपि ॥ २६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

पुरुषात् केशलोमानि जायन्ते च क्षरन्त्यपि ।उत्पद्यन्ते विलीयन्ते तथा तस्यां जगत्यपि ॥ २७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ज्वलतः पावकाद्यद्वत् स्फुलिङ्गाः कोटिकोटिशः ।निर्गत्य च विनश्यन्ति विश्वं तस्यास्तथा प्रिये ॥ २८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ऋचो यजूंषि सामानि दीक्षा यज्ञाः सदक्षिणाः ।अध्वर्युर्यजमानश्च भुवनानि चतुर्दश ॥ २९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ब्रह्मविष्ण्वादिका देवा मनुष्याः पशवो यतः ।प्राणापानौ व्रीहयश्च सत्यं श्रद्धा विधिस्तपः ॥ ३० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

समुद्रा गिरयो नद्यः सर्वे स्थावरजङ्गमाः ।विसृज्येमानि सर्गादौ त्वं प्रकाशयसे ततः ॥ ३१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

जङ्गमानि विधायान्धे विशत्यप्रतिभूतकम् ।नवद्वारं पुरं कृत्वा गवाक्षाणीन्द्रियाण्यपि ॥ ३२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सा पश्यत्यत्ति वहति स्पृशति क्रीडतीच्छति ।शृणोति जिघ्रति तथा रमते विरमत्यपि ॥ ३३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तया मुक्तं पुरं तद्धि मृतमित्यभिधीयते ॥ ३४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ये तपः क्षीणदोषास्ते नैव पश्यन्ति भाविताम् ।ज्योतिर्मयीं शरीरेऽन्तर्ध्यायमानां महात्मभिः ॥ ३५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

बृहच्च तद्दिव्यमचिन्त्यरूपंसूक्ष्माच्च तत् सूक्ष्मतरं विभाति ।दूरात् सुदूरे तदिहास्ति किञ्चित्पश्येत्त्वहैतन्निहितं गुहायाम् ॥ ३६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

न चक्षुषा गृह्यते नापि वाचानान्यैर्योगैर्न हि सा कर्मणा वा ।ज्ञानप्रसादेन विशुद्धसत्त्वःततस्तु तां पश्यति निष्कलां च ॥ ३७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यथा नद्यः स्यन्दमानाः समुद्रेगच्छन्त्यस्तं नामरूपे विहाय ।तथा विद्वान् नामरूपाद्विमुक्त:परात् परां जगदम्बामुपैति ॥ ३८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सर्वे वेदा यत्पदमामनन्ति तपांसि सर्वाणि च यद्वदन्ति ।यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेण ब्रवीमि ॥ ३९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सैवैतत् ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

एषैवालम्बनं श्रेष्ठं सैषैवालम्बनं परम् ।एषैवालम्बनं ज्ञात्वा ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था ह्यर्थेभ्यश्च परं मनः ।मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा महान् परः ॥ ४९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

महतः परमव्यक्तमव्यक्तात् पुरुषः परः ।पुरुषात्तु परा देवी सा काष्ठा सा परा गतिः ॥ ४२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यथोदकं गिरौ सृष्टं समुद्रेषु विधावति ।एवं धर्मान् पृथक् पश्यंस्तामेवानुविधावति ॥ ४३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

एका गुह्या सर्वभूतान्तरात्माएकं रूपं बहुधा या करोति ।तामात्मस्थां येऽनुपश्यन्ति धीराःतेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम् ॥ ४४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकंनेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।तामेव भान्तीमनुभाति सर्वंतस्या भासा सर्वमिदं विभाति ॥ ४५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यस्याः परं नापरमस्ति किञ्चित्यस्या नाणीयो न ज्यायोऽस्ति किञ्चित् ।वृक्ष इव स्तब्धा दिवि तिष्ठत्येकायदन्तः पूर्णामवगत्य पूर्णः ॥ ४६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सर्वाननशिरोग्रीवा सर्वभृतगुहाशया ।सर्वत्रस्था भगवती तस्मात् सर्वगता शिवा ॥ ४७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सर्वतः पाणिपादान्ता सर्वतोऽक्षिशिरोमुखा ।सर्वतः श्रुतिमत्येषा सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ ४८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सर्वेन्द्रियगुणाभासा सर्वेन्द्रियविवर्जिता ।सर्वेषां प्रभुरीशानी सर्वेषां शरणं सुहृत् ॥ ४९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

नवद्वारे पुरे देवी हंसी लीलायतां बहिः ।ध्येया सर्वस्य लोकस्य स्थावरस्य चरस्य च ॥ ५० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

अपाणिपादा जननी ग्रहीत्रीपश्यत्यचक्षुः सा शृणोत्यकर्णा ।मा वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्तु वेत्तानामाहुरग्र्यां महतीं महीयसी ॥ ५१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सा चैवाग्निः सा च सूर्यः सा वायुः सा च चन्द्रमाः ।सा चैव शुक्रः सा ब्रह्म सा चापः सा प्रजापतिः ।सा चैव स्त्री सा च पुमान् सा कुमारः कुमारिका ॥ ५२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्यां देवा अधिरुद्रा निषेदुः ।यस्तां न वेद किमृचा करिष्यतिये तां विदुस्त इमे समासते ॥ ५३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानिभृतं भव्यं यच्च वेदा वदन्ति ।सर्वं देवी सृजते विश्वमेतत्तस्याश्चान्यो मायया संनिरुद्धः ॥ ५४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

मायां तु प्रकृतिं विद्यात् प्रभुं तस्या महेश्वरीम् ।अस्या अवयवैः सूक्ष्मैर्व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ ५५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

या देवानां प्रभवा चोद्भवा चविश्वाधिपा सर्वभूतेषु गूढा ।हिरण्यगर्भं जनयामास पूर्वंसा नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ५६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सूक्ष्मातिसूक्ष्मं सलिलस्य मध्येविश्वस्य स्रष्ट्रीमनेकाननाख्याम् ।विश्वस्य चैकां परिवेष्टयित्रींज्ञात्वा गुह्यां शान्तिमत्यन्तमेति ॥ ५७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सा ह्येव काले भुवनस्य गोप्त्रीविश्वाधिपा सर्वभूतेषु गूढा ।यस्यां मुक्ता ब्रह्मर्षयोऽपि देवाःज्ञात्वा तां मृत्युपाशाञ्छिनत्ति ॥ ५८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

घृतात् परं मण्डमिवातिसूक्ष्मंज्ञात्वा कालीं सर्वभूतेषु गूढाम् ।कल्पान्ते वै सर्वसंहारकर्त्रींज्ञात्वा गुह्यां मुच्यते सर्वपापैः ॥ ५९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

एषा देवी विश्वयोनिर्महात्मासदा जनानां हृदि सन्निविष्टा ।हृदा मनीषा मनसाभिकॢप्ताये तां विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ६० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यदा तमस्तत्र दिवा न रात्रिःन सन्न चासद्भगवत्येव गुह्या ।तदक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यंप्रज्ञा च तस्याः प्रसृता परा सा ॥ ६१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

नैनामूर्ध्वं न तिर्यक् च न मध्यं परिजग्रभत् ।न तस्या: प्रतिमाभिश्च तस्या नाम महद्यशः ॥ ६२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

न संदृशे तिष्ठति रूपमस्याःन चक्षुषा पश्यति कश्चिदेनाम् ।हृदा मनीषा मनसाभिकॢप्तांय एनां विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ६३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

भूयश्च सृष्ट्वा त्रिदशानथेशीसर्वाधिपत्यं कुरुते भवानी ।सर्वा दिशश्चोर्ध्वमधश्च तिर्यक्प्रकाशयन्ती भ्राजते गुह्यकाली ॥ ६४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

नैव स्त्री न पुमानेषा नैव चेयं नपुंसका ।यद्यच्छरीरमादत्ते तेन तेनैव युज्यते ॥ ६५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

धर्मावहां पापनुदां भगेशींज्ञात्वात्मस्थाममृतां विश्वमातरम् ।तामीश्वराणां परमां महेश्वरींतां देवतानां परदेवतां च ।पतिं पतीनां परमां पुरस्तात्विद्यावतां गुह्यकालीं मनीषाम् ॥ ६६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तस्या न कार्यं करणं च विद्यतेन तत्समा चाप्यधिका च दृश्यते ।परास्याः शक्तिर्विविधैव श्रूयतेस्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च ॥ ६७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

कश्चिन्न तस्याः पतिरस्ति लोकेन चेशिता नैव तस्याश्च लिङ्गम् ।सा कारणं कारणकारणाधिपानास्याश्च कचिज्जनिता न चाधिपः ॥ ६८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

एका देवी सर्वभूतेषु गूढाव्याप्नोत्येतत् सर्वभृतान्तरस्था ।कर्माध्यक्षा सर्वभूताधिवासासाक्षिण्येषा केवला निर्गुणा च ॥ ६९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

वशिन्येका निष्क्रियाणां बहूनांएकं बीजं बहुधा या करोति ।नानारूपा दशवक्त्रं विधत्तेनानारूपान् या च बाहुन् बिभर्ति ॥ ७० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

नित्या नित्यानां चेतना चेतनानांएका बहूनां विदधाति कामान् ।तत्कारणं साङ्ख्ययोगाधिगम्यंज्ञात्वा देवीं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ ७१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

या वै विष्णुं पालने संनियुङ्क्तेरुद्रं देवं संहृतौ चापि गुह्या ।तां वै देवीमात्मबुद्धिप्रकाशांमुमुक्षुर्वै शरणमहं प्रपद्ये ॥ ७२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

निष्कलां निष्क्रियां शान्तां निरवद्यां निरञ्जनाम् ।बह्वाननकरां देवीं गुह्यामेकां समाश्रये ॥ ७३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

इयं हि गुह्योपनिपत् सुगूढाया ब्रह्मा देवता विश्वयोनिः ।एतां जपंश्चान्वहं भक्तियुक्तःसत्यं सत्यं ह्यमृतः संबभूव ॥ ७४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

वेदवेदान्तयोर्गुह्यं पुराकल्पे प्रचोदितम् ।नाप्रशान्ताय दातव्यं नाशिष्याय च वै पुनः ॥ ७५ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

यस्य देव्यां परा भक्तिर्यथा देव्यां तथा गुरौ ।तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्तं महात्मनः ॥ ७६ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

महाकाल उवाच ---

▼

Edit Permalink Bookmark

गुह्योपनिपदित्येषा गोप्यात् गोप्यतरा सदा ।चतुर्भ्यश्चापि वेदेभ्य एकीकृत्यात्र योजिता ॥ ७७ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

उपदिष्टा च सर्गादौ सर्वानिव दिवौकसः ।एवंविधं च यद्ध्यानमेवंरूपं च कीर्तितम् ॥ ७८ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

सा सपर्या परिज्ञेया विधानमधुना शृणु ।सोऽहमस्मीति प्रथमं सोऽहमस्मि द्वितीयकम् ॥ ७९ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

तदस्म्यहं तृतीयं च महावाक्यत्रयं भवेत ।आद्यान्येतानि वाक्यानि छन्दांसि परिचक्षते ॥ ८० ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

देवता गुह्यकाली च रजःसत्त्वतमोगुणाः ।सर्वेषां प्रणवो बीजं हंसः शक्तिः प्रकीर्तिता ॥ ८१ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

मकारश्चाप्यकारश्च ह्युकारश्चेति कीलकम् ।एभिर्वाक्यत्रयैः सर्वं कर्म प्रोतं विधानतः ॥ ८२ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

अनुक्षणं जपंश्चैव निश्चयः परिकीर्तितः ।द्वितीयोपासकानां हि परिपाटीयमीरिता ॥ ८३ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

एवं चाप्यातुरो यस्तु मनुष्यो भक्तिभावितः ।विमुक्तः सर्वपापेभ्यः कैवल्यायोपकल्पते ।सर्वाभिः सिद्धिभिस्तस्य किं कार्यं कमलानने ॥ ८४ ॥

▼

Edit Permalink Bookmark

इति श्रीमहाकालसंहितायां गुह्यकाल्युपनिषत् समाप्ता

▼

Edit Permalink Bookmark